Άγιο Πνεύμα Σερρών: Το ΕΣΠΑ/Leader μοναδικός μοχλός ανάπτυξης για ένα παραδοσιακό χωριό της Μακεδονίας

 

Δημήτριος Αθ. Αρναούτογλου Πρόεδρος κοινότητας Αγίου Πνεύματος Σερρών Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Ελλάδα Επάγγελμα Φαρμακοποιός

Αφορμή για την ανάπτυξη που ακολουθεί, στάθηκε ένα άρθρο, σχετικά με τις επιδότησεις που δέχτηκε ένα χωριό της Κρήτης μέσω προγραμμάτων ΕΣΠΑ και πως αυτό βοήθησε να ανακάμψει οικονομικά, κοινωνικά και κατ΄ επέκταση πολιτισμικά ένα μη τουριστικό χωριό στους Πρόποδες του Ψηλορείτη. Διαβάζοντας αυτό το κείμενο θέλησα να καταγράψω την δική μου εμπειρία από την εμπλοκή μου με τα προγράμματα ΕΣΠΑ, όσον αφορά εμένα προσωπικά ως επωφελούμενος πολίτης αυτών των προγραμμάτων  αλλά και ως εκπρόσωπος (Πρόεδρος) μιας μικρής κοινότητας, κάτι λιγότερο από 1.000 κατοίκους.

Εικόνα 1: Γεωγραφικός εντοπισμός του οικισμού Αγ. Πνεύματος στην Ελλάδα

Πρόκειται για την κοινότητα Αγ. Πνεύματος που βρίσκεται στους πρόποδες του Μενοικίου όρους, διοικητικά ανήκει στον Δήμο Εμμ. Παπά του Νομού Σερρών στην περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας. Χιλιομετρικά απέχει μόλις 13 χιλ. (ταχείας κυκλοφορίας δρόμος) από την πόλη των Σερρών αλλά σε επίπεδο ανέσεων και παροχών διαβίωσης απέχει κατά πολύ από τον μέσω Ευρωπαίο πολίτη που κατοικεί σε αντίστοιχη χιλιομετρική απόσταση από ένα αστικό κέντρο 75.000 κατοίκων.

 

Εικόνα 2: Η κατοικία πριν την ανακαίνιση μέσω προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2013

 

Εικόνα 3: Η όψη της οικίας στο τέλος της αποκατάστασης μέσω του προγράμματος LEADER (2017)

 

Εικόνα 4: Η κατάσταση της οικίας στην διάρκεια της αποκατάστασης 2017

 

Η κατοίκηση στην συγκεκριμένη περιοχή του Αγ. Πνεύματος χάνεται στα βάθη των αιώνων και αυτό το μαρτυρούν απομεινάρια νεολιθικού οικισμού αλλά και  πολλές άλλες αρχαιολογικές μαρτυρίες για αδιάλειπτη κατοίκηση του χώρου.

Η δε αρχιτεκτονική του χωριού χαρακτηρίζεται αμιγώς «Μακεδονική» με ότι αυτό συνεπάγεται λιθόχτιστα σπίτια, ξύλινα φουρούσια, μπαγδαντί και κόκκινο κεραμίδι.
Ένα τέτοιο Μακεδονίτικο σπίτι ήρθε στην κατοχή μου και ο στόχος μου ήταν η διάσωσή του και μόνο, από την κατάρρευση. Αμέσως μετά την απόκτηση της οικίας άρχισε το πρόβλημα της διατήρησης και της συντήρησης αυτής, ένα πρόβλημα όλων των Ελλήνων που διαθέτουν πατρογονική περιουσία σε χωριά διατηρητέα, ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ενδιαφέροντος οικισμού ή ιστορικού τόπου όπως τα χαρακτηρίζει η ελληνική νομοθεσία και μετά τα ¨λησμονεί¨.

Και ενώ ολοένα γίνεται λόγος στην Ευρώπη για διάσωση ιστορικών οικισμών, διατήρηση, ανακαίνιση και ανάπλαση με πακτωλό χρημάτων από τα κοινοτικά ταμεία, εντούτοις η ελληνική πραγματικότητα υπολείπεται κατά πολύ της Ευρωπαϊκής  στοχευμένης πολιτικής στήριξης τέτοιων οικιστικών συνόλων. ( βλ. χωριά των Άλπειων και το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Αtlas).

Ηλιαχτίδα σωτηρίας διαφάνηκε μέσα από πρόσκληση του προγράμματος LEADER  το 2013.

 

Εικόνα5: Παράδειγμα αρχοντικού λαϊκής Αρχιτεκτονικής που χάθηκε από τον οικισμό του Αγ. Πνεύματος την δεκαετία 1990, φωτογραφία λίγο πριν την κατεδάφισή του.

Έτσι η συγκεκριμένη κατοικία  αποκαταστάθηκε εξωτερικά με την οικονομική ενίσχυση του προγράμματος LEADER του άξονα 4 του ΠΑΑ με την απόφαση ένταξης επενδυτικού σχεδίου στο Τοπικό Πρόγραμμα LEADER Ν. Σερρών το 2013, με τίτλο έργου: «ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΟΨΕΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ ΣΤΟ Δ.Δ. ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ».

Το χρηματοδοτικό  πλαίσιο του προγράμματος, επέτρεπε τον εξωραϊσμό μίας μόνο όψης, η δική μου κατοικία διέθετε τρεις όψεις αλλά δύο σε κοινή θέα, οπότε εγκρίθηκε η αποκατάσταση των δύο όψεων.

Η επιδότηση ήταν 60% και η ιδία συμμετοχή ανερχόταν στα 23.000 ευρώ (40%). Ήταν ένα ¨φιλί ζωής¨ για την διατήρηση της κατοικίας που  θωρακίστηκε εξωτερικά παρόλα τα  προβλήματα που έχει ένα σπίτι, φτιαγμένο με την τεχνογνωσία και τεχνολογία από τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα ( περίπου 1890).

Σήμερα για μία ακόμη φορά, επιδιώκεται η  ένταξη της κατοικίας στο Υπομέτρο 19.2:«Στήριξη υλοποίησης δράσεων των στρατηγικών τοπικής ανάπτυξης με πρωτοβουλία τοπικών κοινοτήτων (CLLD/LEADER)», 2η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για έργα ιδιωτικού χαρακτήρα.

Με κίνητρο την ευρωπαϊκή επιδότηση του 65% μας δίνεται η ευκαιρία για μια νέα επενδυτική κίνηση, αυτή της μετατροπής της παραδοσιακής κατοικίας σε ενοικιαζόμενα διαμερίσματα,  επιδιώκοντας   τόσο την ανάδειξη της   αρχιτεκτονικής   του  κτηρίου όσο  και  την επανάχρησή του, αποκομίζοντας βέβαια και οικονομικά οφέλη.

Η δημιουργία τέτοιου τύπου ενοικιαζόμενων επιπλωμένων διαμερισμάτων , σε μικρές τοπικές κοινωνίες όπως του οικισμού Αγίου Πνεύματος, αποτελούν μια δίοδο πάνω στο  εργασιακό  τομέα για νέους  και  οικογένειες.

Η επένδυση όμως, κυρίως θα βοηθήσει στην ανάδειξη της λαϊκής, αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας του οικισμού, που παλιότερα ήταν αμιγώς παραδοσιακός ενώ με την ασύστολη αντικατάσταση των παραδοσιακών κατοικιών με καινούργιες χάνει συνεχώς τον παραδοσιακό του χαρακτήρα. Το Υπουργείο θέλοντας να περισώσει τα κάποια εναπομείναντα παραδοσιακά κτίσματα στον συνεκτικό ιστό του οικισμού, εκπονεί τα τελευταία χρόνια μορφολογικούς κανόνες και κανονιστικά πλαίσια διάσωσης για τον επαναχαρακτηρισμό του κέντρου του οικισμού ως παραδοσιακού.

Ακόμη και αυτό όμως δεν είναι αρκετό γιατί και να χαρακτηριστεί από την ελληνική πολιτεία διατηρητέο, ιστορικό ή οτιδήποτε άλλο, η Ελληνική πολιτεία δεν δίνει ικανά κίνητρα για την διάσωση αυτών των κτισμάτων ή οικισμών (φοροαπαλλαγές, φοροελαφρύνσεις κ.α.)

Έτσι πιστεύω πως αυτή η επένδυση πέρα από το ότι θα δώσει χρόνο παράτασης στην διατήρηση της οικίας μας, το σημαντικότερο είναι ότι θα αποτελέσει  παράδειγμα προς μίμηση για πολλούς. Αντί να καταστρέφουν τις γονικές περιουσίες τους, να τις διατηρούν αναδεικνύοντας τον τόπο σε τουριστικό προορισμό. Από θα έχει ως απόρροια και όλη η  τοπική κλειστή οικονομία, να αναπτυχθεί  ποικιλοτρόπως. Θα δοθεί ευκαιρία για εξωστρέφεια του οικισμού με την δυνατότητα οι κάτοικοι να γνωρίσουν και να αναπτύξουν και άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες που θα σχετίζονται  με τον τουρισμό.

 

Οφείλω όμως να ομολογήσω, ότι η εμπλοκή μου με τα προγράμματα ΕΣΠΑ  δεν ήταν τόσο εύκολη και απλή. Μαζί με εμένα το 2013 και δύο ακόμη συμπολίτες μου θέλησαν να ενταχτούν στα ευεργετικά προγράμματα της Ευρώπης. Παρόλο που εκπόνησαν όλες τις απαιτούμενες τεχνικές μελέτες του προγράμματος και κατέθεσαν τις απαραίτητες χρηματικές εγγυήσεις, εντέλει δεν προέβησαν στην σύναψη σύμβασης. Οι λόγοι ήταν  η χρονοκαθυστέρηση που υπήρξε ανάμεσα στον σχεδιασμό και την υλοποίηση αλλά κυρίως στην μεγάλη καθυστέρηση της πιστοποίησης και αποπληρωμής των λογαριασμών. Οι εντολές πληρωμών πιστοποιούνταν με εξοφλημένα τιμολόγια για τα οποία εισέπραττε ο επενδυτής την κρατική επιδότηση των 60% μετά από πολλούς μήνες με αποτέλεσμα το οικονομικό στέγνωμα των επενδυτών.

Σήμερα ενημερώθηκα ότι η ένταξή μου εγκρίθηκε στο (CLLD/LEADER)», 2η πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για έργα ιδιωτικού χαρακτήρα και πολύ πιθανόν να έχω υπογράψει και σύμβαση την ημέρα δημοσίευσης του ¨μονολόγου μου¨. Για μια φορά ακόμη η ιστορία της ένταξης ενός προγράμματος που ξεκινάει με τον σχεδιασμό και ολοκληρώνεται με την υλοποίηση του έργου, επαναλαμβάνεται με ¨καθυστερήσεις¨ αφού ο χρόνος της καταληκτικής ημερομηνίας υποβολής στο πρόγραμμα και η πρόσκληση για υπογραφή σύμβασης, άγγιξαν τον έναν χρόνο.

Χάθηκε πολύτιμος επενδυτικός χρόνος και το επιχειρηματικό ενδιαφέρον ατόνησε κάτω από το βάρος των εξελίξεων λόγω της πανδημίας και όλων των οικονομικών συνεπειών της.

 

Ευελπιστώ στον νέο στρατηγικό σχεδιασμό του ΕΣΠΑ 2021-2027 που εκπονεί το Ελληνικό Κράτος, να ελαχιστοποιηθούν οι χρόνοι που μεσολαβούν ανάμεσα στους ελεγκτικούς μηχανισμούς και τις όποιες γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και οι κρατικοί τεχνοκράτες να μεριμνήσουν για τους πολλούς παρθένους, ορεινούς οικισμούς όπως το Αγ. Πνεύμα Σερρών, που δεν τους έχουν ανακαλύψει οι Ευρωπαίοι εναλλακτικοί τουρίστες.

Άγιο Πνεύμα Σερρών 10/10/2020