ΑΦΙΕΡΩΜΑ 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ: Η προετοιμασία της Επανάστασης του 1821 στα Σέρρας και το τέλος της στις 8 Μαίου 1821

Του Βασιλείου Γιαννογλούδη,

Αντιπροέδρου Εταιρείας Μελέτης και Έρευνας Ιστορίας Σερρών (ΕΜΕΙΣ)

και καθηγητή 4ου Λυκείου Σερρών

Σέρρες 21/3/2021

Του Βασιλείου Γιαννογλούδη, Αντιπροέδρου ΕΜΕΙΣ και καθηγητή 4ου Λυκείου Σερρών

Κύρια προσωπικότητα της Επανάστασης του 1821 στα Σέρρας αλλά και στη Μακεδονία είναι αναμφίβολα ο Εμμανουήλ Παπάς καταγόμενος από τη Δοβίστα Σερρών (σημ. Εμμ. Παπάς).

Εμμανούλ Παππάς

Ο Παπάς με τη εμπορική δραστηριότητά του, τη μεθοδικότητα και την εντιμότητα στις οικονομικές συναλλαγές απέκτησε μεγάλη περιουσία, τέτοια που έφτασε στο σημείο να δανείζει ισχυρούς μπέηδες των Σερρών. Το 1817 όταν είχαν φθάσει στα αυτιά του Σουλτάνου οι πρώτες πληροφορίες για τις προετοιμασίες των Ρωμιών σε επανάσταση, κάλεσε στην Κωνσταντινούπολη ισχυρούς μπέηδες και διοικητές επαρχιών, για να τους ενημερώσει για τις κινήσεις αυτές και τους έδωσε εντολή να θανατώνουν τους ηγέτες της επικείμενης επανάστασης των Ελλήνων.

Σήμα Φιλικής Εταιρίας

Αυτό εκμεταλλεύθηκαν μπέηδες των Σερρών και προκειμένου να απαλλαγούν από τα χρέη που είχαν στον Εμμ. Παπά, οργάνωσαν σχέδιο δολοφονίας του, που ευτυχώς αποκαλύφθηκε και σώθηκε. Όμως, η παραμονή του στα Σέρρας ήταν επικίνδυνη. Τον Οκτώβριο του 1817 εγκατέλειψε την οικογένεια και τις τοπικές επιχειρήσεις του και μετακινήθηκε στην Κωνσταντινούπολη,ώστε μαζί με τη σωτηρία της ζωής του, να διεκδικήσει το ποσό ή μεγάλο μέρος του οφειλόμενου ποσού. Ο Παπάς μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία στην Πόλη,στις 21 Δεκεμβρίου του 1819.

Στις 8 Οκτωβρίου του 1820 παίρνει εντολές, μέσω εμπίστου προσώπου, του Αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας Αλ. Υψηλάντη, να οργανώσει δολιοφθορές στην Κωνσταντινούπολη και στη συνέχεια ως πληρεξούσιος αρχηγός στη Μακεδονία να οργανώσει την επανάσταση σ’ αυτή. Στις 23 Μαρτίου 1821 ο Παπάς, αφού με τα χρήματά του εξόπλισε το πλοίο του Χατζή Βισβίκη (από τη Λήμνο) με όπλα, μπαρούτι κτλ., μαζί με το γραμματέα του Δημήτριο Οικονόμου, τον υπασπιστή Ιωάννη Χατζηπέτρου, το γιο του Γιαννάκη και παλληκάρια από Σέρρες κατευθύνθηκε στη Μονή Εσφιγμένου, για να προετοιμάσει την επανάσταση στο χώρο της Μακεδονίας.

Αλέξανδρος Υψηλάντης

Στις Σέρρες όλοτο διάστημα της απουσίας του Εμμ. Παπά,την προετοιμασία της επανάστασης ανέλαβε ο Μητροπολίτης Σερρών Χρύσανθος, ο οποίος από τις 15 Αυγούστου 1818 είχε γίνει μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Το επικίνδυνο έργο της προμήθειας πολεμικού εφοδιασμού των Σερραίων,ανέλαβαν δύο αδέλφια έμποροι και μέλη της Φιλικής Εταιρείας, οι: Αστέριος Γ. Σκανδάλη και Αθανάσιος Γ. Σκανδάλη.

Ο Μητροπολίτης Σερρών Χρύσανθος Α’

Επίσης για την οργάνωση της επανάστασης στα Σέρρας αξίζουν να αναφερθούν και οι εξής Φιλικοί:α) Ο Νικόλαος Κασομούλης αγωνιστής και συγγραφέας σημαντικών απομνημονευμάτων (Ενθυμήματα Στρατιωτικά της Ελλ. Επαναστάσεως). β) Ο ιατρός Ευάγγελος Μεξικός, που μύησε στον αγώνα τη Μονή Εικοσιφοίνισσας. Η Μονή Εικοσιφοίνισσας είχε ως μετόχι στη συνοικία των Σερρών Κατακουνόζι, τη Μονή της Λιόκαλης που είχε φρουριακή κατασκευή. Αυτήν οργάνωσε ο πατέρας του Νικολάου Κασομούλη, Κωνσταντίνος, ως μέρος εγκατάστασης εμπειροπόλεμων ανδρών και ως κέντρο αποθήκευσης, όπλων και πολεμοφοδίων.

Νικόλαος Κοσομούλης

Ο Εμμ. Παπάς στο Άγ. Όρος επιδόθηκε σε στρατηγική προσπάθεια να συντονίσει τις ελληνικές δυνάμεις, στις πόλεις και τις κωμοπόλεις της Μακεδονίας,για την εξέγερσή τους. Συγχρόνως ζητούσε από τους Υδραίους να του στείλουν 12 καράβια, ώστε να αποκλείσει τον Θερμαϊκό και τα παράλια των ακτών από Καβάλα μέχρι το Στρυμονικό κόλπο. Η επιδίωξή του ήταν να καταλάβει την πρωτεύουσα της Μακεδονίας τη Θεσσαλονίκη.

Δυστυχώς οι συμπολίτες του, Μητροπολίτης Σερρών Χρύσανθος και προύχοντες, αν και έλαβαν από τον Παπά εντολή, ήδη από αρχές Απριλίου 1821, να επαναστατήσουν δεν το έκαναν. Και αυτό γιατί εν τω μεταξύ μαθεύτηκε ο απαγχονισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄, γεγονός που κατατάραξε και επέφερε φόβο, δειλία και παραλυσία στο Κέντρο των Σερρών.Αυτά μάς τα διαβεβαιώνει ο Ν. Κασομούλης που ήταν παρών στα γεγονότα: «Την Πέμπτην της Διακαινησίμου [δηλ. στις 14 Απριλίου 1821] ήλθεν η είδησις ότι ο Σουλτάνος εκρέμασεν τον Πατριάρχην Γρηγόριον… Ο θάνατος του Πατριάρχου δειλίασεν τον Μητροπολίτην Χρύσανθον και όλους τους επισήμους των Σερρών· άρχισαν να σκέπτωνται πλέον πως να αποφύγουν τον κίνδυνον και όχι πως να κτυπήσουν. Οι χωριάται των Σερρών προδιατεθειμένοι [σε υποσημείωση υπάρχει η επεξήγηση: Ενημερωμένοι πως θα γινόταν κίνημα] έβλεπαν την αδράνειαν του κέντρου και σιωπούσαν. Ο Εμμανουήλ Παππά από Κωνσταντινούπολιν μετέβη εις Άγιον Όρος· απ’ εκεί ειδοποίησεν το φθάσιμόν του τον Σερρών και λοιπούς παρακινώντας τους να κινηθούν. Πλην το σχέδιο νεματαιώθη από το κέντρον και ούτως φυγάδες, τρέχοντες ο μεν απ’ εδώ ο δε απ’ εκεί, πουθενά κέντρον δεν έβλεπεν να στηριχθή κανένας»[1].

Πλέον αφού επιλέχθηκε από το Κέντρο των Σερρών να μην εξεγερθούν οι ελληνικές δυνάμεις η παράδοση των όπλων ήταν θέμα ημερών. Στις 7 Μαίου του 1821 ελληνικά καράβια χτύπησαν τον τουρκικό τελωνείο στην Αμφίπολη και αυτό ήταν η πρώτη σοβαρή συμπλοκή Ελλήνων και Τούρκων στην περιφέρεια των Σερρών. Οι Τούρκοι κινούμενοι γρήγορα και με σχέδιο, την επομένη ημέρα 8 Μαίου συνέλαβαν Σερραίους Έλληνες ως ομήρους σε χάνια,περικύκλωσαν την Μητρόπολη και φυλάκισαν την οικογένεια του Εμμ. Παπά,καίγοντας το σπίτι και τα καταστήματα του. Ο Μητροπολίτης μεταβαίνει στον Οθωμανό πολιτικό διοικητή και τον παρακαλεί να επέμβει για τη σωτηρία τους. Πράγματι οι όμηροι σώζονται αλλά με τίμημα την παράδοση του κρυμμένου πολεμικού εξοπλισμού των Ελλήνων Σερραίων. Με τον τρόπο αυτό έληξε άδοξα η απόπειρα εξέγερσης των Σερραίων το 1821.

Ο Εμμ. Παπάς περιήλθε σε δεινή ψυχολογική κατάσταση αφού τα ζητηθέντα πλοία από την Ύδρα δεν ερχόταν, ο Δημήτριος Υψηλάντης από την Πελοπόννησο τον συμβούλεψε να κινηθεί στηριζόμενος μόνο στις δυνάμεις του, στη γενέτειρα περιοχή του (που είχε τους ισχυρότερους δεσμούς φιλίας) μαθαίνει ότι όχι μόνο δεν ξεσηκώθηκαν αλλά και παρέδωσαν τον οπλισμό τους και τέλος αντιμετωπίζει μεγάλες δυσκολίες (διοικητικές και οικονομικές) στο συντονισμό των δυνάμεων της Μακεδονίας για την, όσο το δυνατόν, ταυτόχρονη εξέγερση. Παρ’ όλα αυτά ο Εμμ. Παπάς βρήκε το ψυχολογικό σθένος και όχι μόνο κήρυξε στις 17 Μαίου 1821 στο Άγιο Όρος την επανάσταση για το Μακεδονικό χώρο, αλλά και ενέπνευσε τους Μακεδόνες να θυσιαστούν να την ελευθερία του γένους.

Κλείνοντας το μικρό αυτό σημείωμα για την επανάσταση στα Σέρρας να αναφέρουμε μια λυπηρή απόφαση που πήρε πρόσφατα, βιαστικά, το Δημοτικό Συμβούλιο για καθιέρωση Δημόσιας Εορτής τοπικής σημασίας για το Δήμο Σερρών. Εν όψει λοιπόν, του εορτασμού των 200 χρόνων από την έναρξη της Επανάστασης του Γένους, με την απόφαση 24/2021 στις 26/02/2021, το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε την καθιέρωση της 8ης Μαίου 1821 ως ημέρας τοπικής εορτής, δηλ. θα εορτάζει τη μέρα … λήξης των προσπαθειών εξέγερσης και παράδοσης του οπλισμού. Η δικαιολογία για αυτήν την ανιστόρητη πράξη ήταν «να τιμηθεί το ιστορικό γεγονός της διάσωσης της πόλης και του λαούτων Σερρών από την καταστροφή, που την 8η Μαΐου 1821 οι Τούρκοι είχαν προγραμματίσει να επιφέρουν στον χριστιανικό πληθυσμό»[2].

Πηγές

[1] Κασομούλης Νικόλαος, ΕνθυμήματαΣτρατιωτικά της Ελληνικής Επαναστάσεως, τ. Α΄, Αθήναι 1939, σ. 136.

[2] Απόφαση 24/2021 Δημοτικού Συμβουλίου Σερρών της συνεδρίασης 5/26-02-2021.

#pgnews

#ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ