ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ και ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

 

Γράφει η : Στεργιανή  Παπλιάκα

Νοσηλεύτρια – Εκπαιδευτικός

Τα τελευταία χρόνια η χώρα μας βιώνει μια οικονομική κρίση που εκτός των άλλων π.χ. εκπαιδευτικό σύστημα, έχει επιπτώσεις και στα παιδιά της σχολικής ηλικίας ή μέση παιδική ηλικία (6-12 ετών).

Μια δυσάρεστη οικονομική κατάσταση μέσα στην οικογένεια συνήθως  φέρνει, υπερένταση, φωνές, διαφωνίες, διαμάχη, διχογνωμία, διχόνοια, δυσαρμονία, κ.α. όλα αυτά σιγά – σιγά μαζεύονται και προκαλούν στενοχώρια, άγχος, θλίψη, κ.λ.π. Τα παιδιά βιώνουν με το δικό τους τρόπο και ανάλογα με την ηλικία τους αντιδρούν στενοχωριούνται, θλίβονται, χάνουν το γέλιο τους, την αυτοπεποίθηση τους, την αυτοεκτίμηση τους,  κ.α..

Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία μαθαίνουν το σώμα τους μέσα από τις καθημερινές βιολογικές – φυσιολογικές  αλλαγές, μαθαίνουν  επίσης να μπαίνουν σε μια κοινωνική ομάδα και να προσαρμόζονται. Οι αλλαγές αυτές επηρεάζονται από διάφορους  παράγοντες, όπως γενετικοί &  περιβαλλοντικοί – κοινωνικοί. Η σχολική ηλικία δίνει τις βάσεις στο παιδί για την υγεία (νου – ψυχή –  σώμα) της  μετέπειτα ζωής του.

Καθοριστικοί παράγοντες είναι, η κληρονομικότητα και το περιβάλλον της οικογένειας και του σχολείου.

Το παιδί μεγαλώνοντας περνά από διάφορα στάδια. Τα στάδια της σχολικής ηλικίας είναι:

Α. Σωματική Ανάπτυξη

Το παιδί της σχολικής ηλικίας αρχίζει να έχει κάποιες φυσικές αλλαγές, (περισσότερες από αυτές που είχε στη βρεφική & νηπιακή ηλικία) παρατηρώντας το, βλέπουμε να αλλάζουν τα χαρακτηριστικά του προσώπου του, να ψηλώνει, να παίρνει βάρος και να αυξάνεται η μυϊκή του δύναμη. Οι αλλαγές αυτές διαφέρουν από παιδί σε παιδί γιατί έχουν άμεση σχέση με το βιοτικό επίπεδο της οικογένειας ( τα λίγα χρήματα δεν μπορούν να καλύψουν όλες τις ανάγκες του), από τη διατροφή & την άσκηση και από την αρρώστια που τυχόν θα έχει (π.χ. διαβήτης, νανισμός, κ.α.).

Αρχίζει επίσης να ξεχωρίζει και η διαφορετικότητα των δυο φύλων, π.χ. τα αγόρια έχουν περισσότερη μυϊκή δύναμη ενώ τα κορίτσια έχουν λεπτές κινητικές δεξιότητες. Έχουμε την έμμηνο ρύση στα κορίτσια συνήθως 11 ή 12 χρόνων, κ.λ.π.

Β. Γνωστική ανάπτυξη.

Στη σχολική ηλικία ο τρόπος και η οργάνωση της σκέψης του παιδιού αλλάζει.

Ο Piaget στη θεωρία του για τη γνωστική ανάπτυξη του παιδιού, διακρίνει τρία βασικά στάδια στην εξέλιξη της νοημοσύνης του παιδιού. Η μετάβαση από το ένα στάδιο στο άλλο γίνεται βαθμιαία κι έρχεται σαν αποτέλεσμα της συνεχούς αλληλεπίδρασης του παιδιού με το περιβάλλον του. Τα στάδια αυτά είναι:

  1. Το προ – λογικό στάδιο (από τη γέννηση έως το 7ο έτος)

Χαρακτηριστικά αυτού του σταδίου είναι:

α) Εγωκεντρισμός (νομίζει ότι είναι το κέντρο του κόσμου)

β) Η φυσιογνωμική – ανιμιστική αντίληψη (Ζωή στα άψυχα)

γ)Αναλογική σκέψη (κρίνει αναλογικά, π.χ. φωνάζει μπαμπά άλλον κύριο)

δ) Ο συγκρητισμός (συνολική αντίληψη, δεν μπορεί να συσχετίσει μέρος με σύνολο)

ε) Η μη αντιστρεψιμότητα της σκέψης ( Δεν έχει τη δυνατότητα να γυρίσει με τη σκέψη του στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε)

  1. Το στάδιο των συγκεκριμένων λογικών ενεργειών (7ο – 11ο έτος)

Χαρακτηριστικά:

α) Υποχώρηση και αντιστρεψιμότητα

β) Δε μπορεί να συλλάβει αφηρημένες έννοιες

γ)Χρειάζεται εποπτεία

και

  1. Το στάδιο της αφηρημένης σκέψης (11ο έτος και μετά), ο νέος είναι σε θέση να σκέπτεται πέρα από το παρόν.

Χαρακτηριστικά:

α)Περισσότερη ωρίμανση

β)Αντιλαμβάνεται εύκολα

γ)17-18 Ωριμάζει η σκέψη και 18-20 ολοκληρώνεται.

Γ. Ψυχολογική ανάπτυξη (Συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη)

«Ο γνωστός Αμερικανός ψυχολόγος Erik Erikson έχει προτείνει ότι η ψυχολογική ανάπτυξη του ατόμου περνά από οκτώ βασικά αναπτυξιακά στάδια, τις λεγόμενες οκτώ ηλικίες του ανθρώπου.
Καθεμία από αυτές τις ηλικίες χαρακτηρίζεται από δύο αντίθετα στοιχεία, ένα θετικό κι ένα αρνητικό. Αυτά τα στοιχεία καθορίζουν τις κρίσεις που το άτομο πρέπει να ξεπεράσει, ώστε να διαμορφώσει τη δική του υγιή πραγματικότητα. Συνήθως, ένα άτομο που ξεπερνά με επιτυχία μια κρίση, αφομοιώνει το θετικό στοιχείο κάθε εξελικτικής περιόδου.

Σχολική ηλικία (6ος – 12ος χρόνος)
Ψυχοκοινωνικές κρίσεις: Φιλοπονία – Κατωτερότητα
Σημαντικοί κοινωνικοί παράγοντες: Γειτονιά – Σχολείο
Αν το παιδί έχει αποκτήσει στα προηγούμενα στάδια την αίσθηση της βασικής εμπιστοσύνης (1ο έτος), την αίσθηση της αυτονομίας (2ο έτος) και της πρωτοβουλίας (προσχολική ηλικία), τότε μπορεί να αποκτήσει το αίσθημα ότι μπορεί να γίνει παραγωγικό (φιλοπονία).
Στο σχολείο μαθαίνει τις βασικές γνώσεις και σχολικές δεξιότητες, καθώς και την έννοια της συνεργασίας. Με αυτά αποκτά την ικανότητα να γίνει παραγωγικό μέλος της κοινωνίας. Έτσι, αρχίζει να νιώθει ικανοποίηση, όχι μόνο όταν είναι σε θέση να ξεκινήσει ένα έργο, αλλά, κυρίως, όταν είναι σε θέση να το ολοκληρώσει.
Ο γονιός και ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να προσέξει δύο κινδύνους που υπάρχουν σε αυτό το στάδιο:
Πρώτον, μήπως το παιδί μάθει να θεωρεί την παραγωγικότητα ως το ύψιστο αγαθό κι έτσι μετατραπεί σε ένα υπερβολικά ανταγωνιστικό άτομο, ουσιαστικά υπηρέτης του συστήματος και της τεχνολογίας.
Δεύτερον, μήπως το παιδί νιώσει ανίκανο να εκτελέσει ό,τι του ζητούν και να εμποδίζεται να καταβάλλει οποιαδήποτε παραγωγική προσπάθεια». Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στην ιστοσελίδα: http://webcache.googleusercontent.com
Οι γονείς οφείλουν να ενημερωθούν για αυτά τα στάδια της ανάπτυξης του παιδιού τους, να προετοιμαστούν έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν κάθε αλλαγή του παιδιού τους κατά τη σχολική ηλικία.

Οφείλουν επίσης να γνωρίζουν πώς να πλησιάζουν το παιδί τους την ανάλογη στιγμή και να αποφεύγουν τις  αδικαιολόγητες ανησυχίες.

Η παιδική ψυχή χαρακτηρίζεται από αθωότητα, ακακία και εμπιστοσύνη για να τα διατηρήσουν και να τα αναπτύξουν χρειάζονται από τους ενήλικες αλήθεια και αγάπη.

Το παιδί όσο μικρό κι αν είναι αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει μέσα και έξω από την οικογένεια απλά ανάλογα με την ηλικία του ο εγκέφαλος του τα επεξεργάζεται. Οι γονείς οφείλουν να συζητούν με το παιδί και να εξηγούν με απλά λόγια για το τι συμβαίνει αλλά οφείλουν την ίδια στιγμή να το προστατέψουν συναισθηματικά, τα ψυχικά τραύματα στην παιδική ηλικία δεν επουλώνονται εύκολα έως καθόλου.  Μια δυσάρεστη οικονομική κρίση επηρεάζει όλα τα μέλη της οικογένειας απλά οι γονείς οφείλουν να γνωρίζουν ότι, ένα παιδί της σχολικής ηλικίας δεν μπορεί να το διαχειριστεί και εάν δεν το προστατέψουν θα έχει αρνητική επίδραση στην ψυχοσωματική υγεία του παιδιού τους και γενικότερα στη μετέπειτα ζωή του. Οι όποιες αλλαγές γίνουν στην καθημερινή τους ζωή να συμπεριλάβουν και τις ανάγκες του παιδιού ανάλογα με τη φάση της ηλικίας του. Εάν π.χ. δεν μπορούν να του αγοράσουν το αγαπημένο του παιχνίδι να του εξηγήσουν τους λόγους και η αγάπη είναι αυτή που θα νικήσει την απόρριψη του. Με φωνές, καυγάδες, διχογνωμίες, κ.λ.π. δεν λύνεται κανένα πρόβλημα. Το παιδί πρέπει να νιώθει ότι, ναι υπάρχει το πρόβλημα αλλά οι γονείς πιστεύουν και ελπίζουν ότι θα βρεθεί λύση. Είναι πολύ σημαντικό να νιώθει ασφάλεια κοντά τους.

Συμβουλές προς τους γονείς
[Ο δεκάλογος για να προστατευτούν τα παιδιά από συναισθηματικούς τραυματισμούς

Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι γονείς πρέπει:

  1. Να μένουν ενωμένοι, να μη μαλώνουν (ιδίως μπροστά στα παιδιά), να κρατούν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας μεταξύ τους και να συζητούν για να επιλύουν από κοινού τα προβλήματα της οικογένειας.
  2. Να λένε την αλήθεια με τρόπο μετρημένο. Δεν πρέπει να προκαλούν στα παιδιά μεγαλύτερο φόβο από αυτόν που τα ίδια έχουν ή θλίψη που δεν μπορούν εύκολα να διαχειριστούν.
  3. Να μην αρνούνται σε μόνιμη βάση παιχνίδια, δώρα, εκδρομές, κ.λ.π., αλλά να εφαρμόζουν τη χρονική μετάθεση, την οποία τα παιδιά συνήθως δέχονται. Να τους λένε, δηλαδή, «θα το πάρουμε αργότερα αυτό, όταν θα έχουμε τη δυνατότητα».
  4. Να φιλτράρουν και να μη μεταφέρουν στα παιδιά το άγχος, τη θλίψη ή τις αγωνίες τους. Να συζητούν τα συναισθήματα και την πικρία τους μεταξύ τους ή με τους φίλους τους. Οχι παρουσία των παιδιών ή όταν μπορεί τα παιδιά να ακούνε.
  5. Να μη φοβούνται να λένε τη φράση «Οταν μεγαλώσεις θα το κουβεντιάσουμε αυτό καλύτερα», τη στιγμή που τα παιδιά κάνουν τολμηρές ερωτήσεις. Αυτή η συμπεριφορά δίνει τη δυνατότητα στο παιδί να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα όταν θα είναι ικανό.
  6. Να δείχνουν στα παιδιά πως, παρά τις όποιες δυσκολίες, προσπαθούν να βρουν λύσεις. Δεν είναι, δηλαδή, παθητικοί αποδέκτες των προβλημάτων, αλλά έχουν ενεργητική στάση και αναζητούν τρόπους να τα λύσουν. Πρέπει να εμπνέουν αισιοδοξία.
  7. Να κάνουν όσο πιο συχνά γίνεται πράγματα μαζί με τα παιδιά τους και να περνούν όσο περισσότερο χρόνο μπορούν μαζί, ώστε να τους παρέχουν τη συναισθηματική κάλυψη που χρειάζονται.
  8. Να κρατήσουν μια συνέχεια στη ζωή του παιδιού, έστω κι αν χρειάζεται να αλλάξει η καθημερινότητά του. Μπορούν, για παράδειγμα, να μη διακόψουν εντελώς τις εξωσχολικές δραστηριότητες, αλλά να τις περιορίσουν ή να τις αντικαταστήσουν με φτηνότερες, συζητώντας με το παιδί και εξηγώντας του ότι αυτές οι αλλαγές δεν είναι τόσο σημαντικές.
  9. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να δείξουν στα παιδιά πως καταρρέουν ή πως έχουν αποδιοργανωθεί, αλλά πως «η ζωή συνεχίζεται» και πως «θα τα βγάλουμε πέρα όλοι μαζί», καθώς τα παιδιά χρειάζονται ασφάλεια.
  10. Nα δίνουν μια λογική εξήγηση στα παιδιά για την πραγματικότητα, ανάλογα με την ηλικία τους, και να μην ωραιοποιούν τις καταστάσεις. Στα παιδιά του νηπιαγωγείου και των πρώτων τάξεων του δημοτικού αρκούν εξηγήσεις του τύπου «θα πάρουμε τώρα αυτό και το άλλο θα το πάρουμε όταν θα έχουμε μεγαλύτερη ευχέρεια». Τα παιδιά της πέμπτης και έκτης δημοτικού έχουν ανάγκη από περισσότερες εξηγήσεις. Μπορούν οι γονείς να τους μιλήσουν πιο καθαρά λέγοντας, για παράδειγμα, «μειώθηκαν τα εισοδήματά μας, όπως συμβαίνει σε όλο τον κόσμο και θα περιορίσουμε λιγάκι τις απαιτήσεις μας»]. Πηγή: http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22733&subid=2&pubid=46484948

 

Βιβλιογραφία: Ψυχολογία του εφήβου με εισαγωγή στην ψυχολογία του παιδιού, Εξελικτική ψυχολογία, Κώστα Γ. Μάνου, Εκδόσεις ΓΡΗΓΟΡΗ, Αθήνα 1986.

 

Στεργιανή  Παπλιάκα

Νοσηλεύτρια – Εκπαιδευτικός