Η συμμετοχική χρηματοδότηση προς όφελος των πολιτών της ΕΕ – Το νέο πρόσωπο της Πολιτικής Συνοχής

Η συνεχώς αυξανόμενη δημόσια συζήτηση για την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης και των συναφών αδυναμιών της αγοράς και η ραγδαία εξέλιξη στον τομέα της τεχνολογίας των επικοινωνιών, η οποία διευκολύνει την πρόσβαση των νεοσύστατων επιχειρήσεων σε επενδυτές και το αντίστροφο είχαν ως αποτέλεσμα την εμφάνιση ενός νέου χρηματοδοτικού εργαλείου του crowdfunding ή αλλιώς participative financing – («χρηματοδότηση από το πλήθος» –«συμμετοχική χρηματοδότηση»). Αποτελεί μία νέα δημοφιλή μέθοδο για την άντληση κεφαλαίων από μεγάλο αριθμό ενδιαφερόμενων, κατά κύριο λόγο μέσω του διαδικτύου. Αρχικά συνδέθηκε με τη χρηματοδότηση διαφόρων κοινωφελών έργων ή με τη χρηματοδότηση μορφών τέχνης, συνεχώς όμως αναδεικνύεται ως μια μέθοδος άντλησης κεφαλαίων.

Η γενική διευθύντρια της ΚΕΔΗΣερρών κα Ιωαννίδου Παρασκευή μας εξηγεί αναλυτικά πως, σήμερα μπορεί να διακριθεί σε τρεις (3) κυρίως μορφές:

 

  1. Κεφαλαιοδότηση (equity model) Αυτού του τύπου η επένδυση συνεπάγεται συμμετοχή στο κεφάλαιο μίας εταιρείας.

 

  1. Δάνεια (lending model) Σε αυτήν την περίπτωση, η χρηματοδότηση γίνεται με τη μορφή δανεισμού.

 

  1. Δωρεές (donations – rewards model)

Στην Ελλάδα λειτουργεί ουσιαστικά μόνο το μοντέλο των δωρεών. Λειτουργεί συνήθως μέσω μίας ιστοσελίδας, στην οποία παρουσιάζονται εταιρείες ή έργα που χρειάζονται χρηματοδότηση και στην οποία έχει πρόσβαση το κοινό. Οι επενδυτές / δωρητές χρηματοδοτούν έργα ή δράσεις της επιλογής τους για λόγους ηθικής ικανοποίησης, χωρίς αντάλλαγμα ή λαμβάνοντας κάποιο μη χρηματικό αντίτιμο που ενδεχομένως προσφέρει ο εκάστοτε φορέας (π.χ. ένα ευχαριστήριο σημείωμα, ένα αναμνηστικό δώρο κλπ)

Το «crowdfunding», ως φιλοσοφία και λογική, είναι γνωστό από την αρχαιότητα, μέσω των χορηγιών.  Βασίζεται στην ιδέα ότι πολλοί ενδιαφερόμενοι μπορούν να προσφέρουν μικρά πόσα, ούτως ώστε να καλυφθούν οι απαιτούμενες χρηματοδοτικές ανάγκες.

Εκτός από χρήματα, το κοινό μπορεί να συνεισφέρει και με ιδέες, προτάσεις ή ακόμα και είδος (π.χ. την εργασία του) μέσω μεθοδολογιών και εργαλείων crowdsourcing, βοηθώντας ενδεικτικά μια επιχείρηση να εξελίξει το προϊόν της ή έναν Δήμο να παρέχει καλύτερες υπηρεσίες και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής για τους δημότες του.

Το μοντέλο συμμετοχικής χρηματοδότησης γενικά επιχειρεί να αλλάξει την κουλτούρα και τη νοοτροπία της κοινωνίας. Η συνεισφορά του κάθε πολίτη, όσο μικρή κι αν είναι, είναι πολύτιμη, όταν υπάρχει ένας συγκεκριμένος στόχος και έργο να υλοποιηθεί και κυρίως όταν υπάρχουν εχέγγυα διαφάνειας και λογοδοσίας.

Τα τελευταία χρόνια, τo crowdfunding έχει μετατραπεί σε ένα πολύτιμο εργαλείο στήριξης Φορέων, ΜΚΟ και εταιρειών, ώστε να αποκτήσουν την απαραίτητη οικονομική βοήθεια για την επίτευξη στόχων, όπως είναι η πραγματοποίηση δράσεων πρόνοιας και κοινωνικής αλληλεγγύης, η υλοποίηση καινοτόμων επιχειρηματικών ιδεών ή η κάλυψη λειτουργικών αναγκών.

Η ανάπτυξη του έγινε εφικτή χάρη στις ειδικευμένες διαδικτυακές πλατφόρμες που παρέχουν την απαιτούμενη ασφάλεια συναλλαγών και τα απαραίτητα εργαλεία για τη διαχείριση της καμπάνιας. Η πιο γνωστή από αυτές είναι το Kickstarter, ενώ ιδιαίτερα ενεργές είναι και οι Indiegogo, RocketHub, Fundly, Appsplit (για apps), GoGetFunding, Peerbackers. Επίσης υπάρχουν πλατφόρμες crowdfunding για ειδικά ενδιαφέροντα, όπως το AgFunder για την αγροτικό τομέα, το CircleUp αποκλειστικά για καταναλωτικά προϊόντα ή το Kiva που βοηθά μικρές επιχειρήσεις σε χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου.

Η συμμετοχική χρηματοδότηση μπορεί να αποτελέσει μία πρόσθετη πηγή χρηματοδότησης κυρίως των κοινωφελών δράσεων της ΤΑ, της οποίας η αποτελεσματική λειτουργία της σήμερα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δημιουργία ενός πλαισίου συμμετοχικής λήψης αποφάσεων, ενίσχυσης της διαφάνειας και της λογοδοσίας και υποστήριξης δράσεων πληθοπορισμού (crowdsourcing), με στόχο πάντα τη διαρκή βελτίωση των υπηρεσιών προς τους πολίτες, την τοπική ανάπτυξη και την επιχειρηματικότητα.

Μέσω του crowdfunding η Τοπική Αυτοδιοίκηση βάζει τις βάσεις για τον εκδημοκρατισμό της διαδικασίας χρηματοδότησης, εφόσον οι πολίτες τόσο ως χρηματοδότες, όσο και ως τελικοί αποδέκτες και χρήστες υπηρεσιών, καλούνται να αποφασίσουν για εκείνες τις παρεμβάσεις που θα προταχθούν και οι οποίες σχετίζονται με την ποιότητα της ζωής τους.

Οι κύριοι τομείς δραστηριότητας των δημοτικών κοινωφελών επιχειρήσεων είναι ο κοινωνικός, ο πολιτιστικός κι ο εκπαιδευτικός τομέας, οι οποίοι δεν βρίσκουν απαντήσεις στις χρηματοδοτικές τους ανάγκες συνήθως, λόγω και των ειδικών χαρακτηριστικών τους, τα οποία περιλαμβάνουν τους κοινωνικούς στόχους ή την εξάρτηση από άυλα στοιχεία ενεργητικού, καθώς και της υψηλής αβεβαιότητας της ζήτησης της αγοράς. Η συμμετοχική χρηματοδότηση μπορεί να βοηθήσει στην κατεύθυνση αυτή.

Στα πλεονεκτήματα της χρηματοδότησης αυτής συγκαταλέγονται:

⦁ η ταχύτητα και η αμεσότητά της στην παρουσίαση μιας ιδέας και τη δικτύωση του φορέα υλοποίησής της,

⦁ το χαμηλό λειτουργικό κόστος,

⦁ η ευρεία κάλυψη και προβολή των χρηματοδοτικών έργων,

⦁ η ποικιλία των μορφών χρηματοδότησης που μπορεί να προσφέρει

⦁ η δέσμευση της κοινότητας και η ενεργοποίηση της θέλησης του κοινού το οποίο γίνεται ουσιαστικό κομμάτι της υλοποίησης της ιδέας, συνεισφέροντας ενεργά στην πραγμάτωσή της

⦁ η πλήρης διαφάνεια και ο έλεγχος που εφαρμόζεται στη λειτουργία του

⦁ η φορολογική αντιμετώπιση των προσφορών σε χρήμα, οι οποίες αποτελούν δωρεά και εκπίπτουν από το εισόδημα του δωρητή

 

Σε κάθε περίπτωση όμως δεν μπορούν να αγνοηθούν και τα μειονεκτήματα του εργαλείου αυτού:

 

⦁ η ιδέα μπορεί εύκολα να αντιγραφεί, αν ο φορέας δεν φροντίσει να την κατοχυρώσει νομικά

⦁ αν δεν επιτευχθεί ο στόχος και δεν υλοποιηθεί η δράση, τα χρήματα πρέπει να επιστραφούν στους δωρητές

⦁ οι πολίτες δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι για τη λειτουργία του εργαλείου αυτού ενώ ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος παραπλανητικών κι επιθετικών πρακτικών

Συμμετοχική Χρηματοδότηση

στην ΕΕ και τον υπόλοιπο κόσμο

Το 2012 συγκεντρώθηκαν περίπου 735 εκατομμύρια ευρώ για όλες τις μορφές συμμετοχικής χρηματοδότησης στην Ευρώπη, ενώ το 2013 το αντίστοιχο ποσό προσέγγισε το 1 δισεκατομμύριο ευρώ. Ετησίως μισό εκατομμύριο ευρωπαϊκά έργα χρησιμοποιούν ως σημαντική πηγή χρηματοδότησής τους τη συμμετοχική χρηματοδότηση, συμπληρωματικά ή μη προς τις παραδοσιακές πηγές χρηματοδότησης (επιχορηγήσεις & τραπεζικά προϊόντα). Τα νούμερα αυτά παρουσιάζουν συνεχώς αυξητικές τάσεις

Παραδείγματα επιτυχημένων δράσεων crowdfunding στον τομέα της τοπικής αυτοδιοίκησης στην ΕΕ αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο αποτελούν τα κάτωθι:

Στην Βρετανία το Mansfield το 2012 ήταν ο πρώτος Δήμος ο οποίος συγκέντρωσε 36.360 λίρες για την εγκατάσταση συστήματος ελεύθερης πρόσβασης στο διαδίκτυο.

Στην Ολλανδία μέσω της πρωτοβουλίας «ImakeRotterdam» κατασκευάστηκε το 2013 η ξύλινη πεζογέφυρα Luchtsingel στο κέντρο της πόλης, η οποία θα μπορούσε να υλοποιηθεί σε 20 χρόνια, σύμφωνα με τη χρηματοδοτική ροή και τον στρατηγικό σχεδιασμό του Δήμου. Η γέφυρα αποτελείται από 17.000 περίπου εμφανείς σανίδες ξύλου, με χαραγμένα το όνομα ή το μήνυμα που επιθυμούσε ο κάθε χρηματοδότης (http://www.luchtsingel.org/en)

Στη Γερμανία οι πρώτες πλατφόρμες crowdfunding εμφανίστηκαν το 2010. Το 2016 είναι ενεργές πάνω από 60 πλατφόρμες, ενώ σχετικές έρευνες δείχνουν την εξαιρετική δυναμική του (Crowdfunding.de (2016), CrowdinvestingMarktreport 2015)

Στη Γαλλία οι πρώτες πλατφόρμες εμφανίστηκαν το 2007. Το 2013 το ποσό που συλλέχθηκε από όλες ήταν γύρω στα 78 εκατομμύρια €, το 2014 διπλασιάστηκε στα 152 εκατομμύρια ευρώ και το 2015 διπλασιάστηκε εκ νέου κι έφτασε τα 296,8 εκατομμύρια. (Financement Participatif France (2016), Baromètre du Crowdfunding 2015) Το 2015 είναι ενεργές 140 πλατφόρμες, το 80% των οποίων ασχολείται με δωρεές και το 20% με χρηματοδότηση με τη μορφή δανεισμού. Σήμερα ο αριθμός αυτός έχει υπερδιπλασιαστεί

 

Στην Ιταλία εμφανίστηκαν μεν γρήγορα το 2005 αλλά η εξέλιξη τους υπήρξε αργή. Στην Αυστρία μετά το 2015 εμφανίζει αύξηση, λόγω και της ψήφισης νέου νομοθετικού πλαισίου.

Στην πλατφόρμα http://www.crowdfunder.co.uk είναι εξαιρετικά εντυπωσιακό το πλήθος των έργων που χρηματοδοτήθηκαν αλλά και χρηματοδοτούνται σήμερα μέσω του εργαλείου αυτού στη Μεγάλη Βρετανία, τόσο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση όσο και σε άλλους τομείς, με το ποσό που έχει συγκεντρωθεί έως και σήμερα να ανέρχεται σε εκατοντάδες εκατομμύρια λίρες.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι πλατφόρμες crowdfunding στην Ευρώπη είναι η έλλειψη ενός κοινού θεσμικού πλαισίου και γι αυτό το λόγο αναγκάζονται να εναρμονίζουν τη λειτουργία τους σε κάθε χώρα ανάλογα με το νομικό και φορολογικό καθεστώς .

 

Συμμετοχική Χρηματοδότηση

στην Ελλάδα

 

Το Πρόγραμμα act4Greece αποτελεί σήμερα τη σημαντικότερη ελληνική πρωτοβουλία για την προώθηση της κοινωνικής και αναπτυξιακής τραπεζικής. Μέσω της  ιστοσελίδας www.act4greece.gr γίνεται αξιοποίηση του εργαλείου συμμετοχικής χρηματοδότησης (crowdfunding), αποδεικνύοντας στην πράξη ότι σε μία εξαιρετικά δύσκολη οικονομική κατάσταση για τη χώρα και την κοινωνία, αν όλοι συνεισφέρουμε από λίγο, μπορούμε να πετύχουμε πολλά. Οι πόροι προέρχονται τόσο από την Ελλάδα όσο και από το εξωτερικό με ιδιαίτερη στόχευση στην ελληνική διασπορά. Προς το παρόν συγκεντρώνονται δωρεές, αλλά υπάρχει πρόβλεψη, όταν ολοκληρωθεί το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο, να μπορούν να συγκεντρώνονται χρήματα και για δανεισμό (κυρίως μικροδάνεια), αλλά και για συμμετοχή στο ίδιο κεφάλαιο μιας εταιρείας, στηρίζοντας νεοφυείς καινοτόμες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες.

Το Πρόγραμμα υποστηρίζει η Εθνική Τράπεζα, η οποία συνεργάζεται με φορείς και ιδρύματα εγνωσμένου κύρους και προσφοράς, όπως το Ίδρυμα Ωνάση, το Κοινωφελές Ίδρυμα Ι. Λάτση, το Ίδρυμα Μποδοσάκη, την Ελληνική Εθνική Επιτροπή για την UNESCO και το Ελληνικό Δίκτυο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη, που συνεισφέρουν με την τεχνογνωσία τους και μπορούν να αξιοποιούν την πλατφόρμα, ως ένα σύγχρονο εργαλείο συμμετοχικής χρηματοδότησης (crowdfunding) για να διευρύνουν και να πολλαπλασιάσουν πόρους για έργα ή δράσεις που ούτως ή άλλως υποστηρίζουν. Η Εθνική Τράπεζα έχει την ευθύνη λειτουργίας και διαχείρισης της ηλεκτρονικής πλατφόρμας, παρακολουθεί το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των δράσεων, συντονίζει τις ενέργειες όλων των υπολοίπων εμπλεκόμενων φορέων και σχεδιάζει και υλοποιεί τις δράσεις προβολής του στο κοινό.

Το πρόγραμμα act4Greece καλύπτει έργα φορέων με εμπειρία και αξιοπιστία σε 7 άξονες:

 

⦁ Πρόνοια, υγεία και αλληλεγγύη

⦁ Κοινωνική Οικονομία και Επιχειρηματικότητα

⦁ Πολιτισμός και Πολιτιστική Επιχειρηματικότητα

⦁ Νεανική και καινοτόμος επιχειρηματικότητα

⦁ Περιβάλλον και αειφορία

⦁ Έρευνα, εκπαίδευση και κατάρτιση

⦁ Αθλητικές δραστηριότητες

 

Η επιλογή των συγκεκριμένων αξόνων έγινε με βάση τις τρέχουσες συνθήκες στην ελληνική κοινωνία και οικονομία και έχει σκοπό να ευαισθητοποιήσει και να ενεργοποιήσει τους πολίτες, ώστε να διευρυνθεί η συμμετοχή της κοινωνίας στην υποστήριξη συλλογικών κοινωνικών και αναπτυξιακών δράσεων και να αναδείξει την αξία της προσφοράς και της αλληλεγγύης στην αντιμετώπιση κοινωνικών προκλήσεων.

Ο χρήστης της πλατφόρμας έχει τη δυνατότητα να δει τις δράσεις που βρίσκονται κάθε φορά σε ισχύ, να επιλέξει εκείνη ή εκείνες που τον ενδιαφέρουν και να ακολουθήσει στη συνέχεια τα βήματα προσφοράς, εύκολα, γρήγορα και με απόλυτη διαφάνεια. Σε ειδική ενότητα της πλατφόρμας εμφανίζονται οι δράσεις που έχουν ήδη ολοκληρωθεί, με πληροφορίες για το ποσό που συγκεντρώθηκε και το χρόνο ολοκλήρωσης.

Ορισμένες από τις δράσεις που στηρίζει η πλατφόρμα αυτή είναι οι:

Σχολικά γεύματα στη Δυτική Αττική για 9 σχολεία και 1405 μαθητές με στόχο τη συλλογή 600.000 ευρώ. Από τον Αύγουστο του 2016 έως και τον Νοέμβριο του 2016 μαζεύτηκαν 220.000 ευρώ. Η πλατφόρμα είναι ανοιχτή έως και τον Ιούνιο του 2017 κατορθώνοντας να συλλεχθούν 459.287 ευρώ. Η αντίστοιχη πλατφόρμα για τα σχολικά γεύματα στα Τρίκαλα και την καβάλα συγκέντρωσε 445.601 ευρώ.

Μελέτες αποκατάστασης αρχαίου θεάτρου της Κασσώπης με στόχος τη συλλογή 80.000 ευρώ, ο οποίος σχεδόν καλύφθηκε 1 μήνα πριν την λήξη της.

Επισκευή κι εκσυγχρονισμός υποδομών στις σκηνές του θεάτρου τέχνης Κάρολος Κουν. Η δράση ολοκληρώθηκε σε 3 μήνες, κατορθώνοντας να συλλεχθούν 108.176 ευρώ

Αλληλεγγύη για τους πληγέντες των πυρκαγιών στην Αττική. Η δράση έτρεξε το 2018-2019 και συγκέντρωσε 1.258.551,02 ευρώ