(Του Δημητρίου Δάπη)
Τη Νιγρίτα με τον Σοχό μας χωρίζει ένα ποτάμι αλλά μας ενώνει ένας δρόμος με μεγάλη ιστορία και το βουνό Βερτίσκος.
Ο δρόμος έχει τη δική του ιστορία.Την σημασία του δρόμου Σοχού Νιγρίτας μπορούμε να την διαπιστώσουμε από τις αναφορές του Γάλλου προξένου στη Θεσσαλονίκη Cousinery.
Στις αρχές του 19ου αιώνα και συγκεκριμένα στις αρχές της δεκαετίας του 1830, τη Νιγρίτα επισκέπτεται ο Γάλλος πρόξενος στη Θεσσαλονίκη Cousinery ο οποίος αναφέρει:
Μίαν ώραν μετά την διάβασιν της γέφυρας εισήλθομεν εις την εύφοροναγροτικήνπεριφέρειαν της Νιγρίτης, της οποίας την όψιν καθιστούν χαρίεσσαν η εν αυτή καλλιέργεια του βάμβακος και της αμπέλου… Την επαύριον της αφίξεώς μας, περιεργάσθην την πόλιν και αντελήφθην, ότι δεν κατοικείται ποσώς υπό Τούρκων. Η εν αυτή κίνησιςκατεδείκνυενπληθυσμόνασχολούμενον εις γεωργικάς εργασίας και επιδιδόμενον δραστηρίως εις έργα βιοτεχνικά. Βαφείς, αργυροχρυσοχόοι, χαλυβδοσιδηρουργοί και άλλοι βιοτέχναι ζωογονούν όλα τα τμήματα της πόλεως. Τέλος η αγορά απεδείκνυεν, ότι η πόλις της Νιγρίτης, ως εκ της θέσεώς της, είχεναποβή το κέντρονσημαντικωτάτου εμπορίου…
Ο Cousinery περιγράφει μια πραγματικότητα, η Νιγρίτα αποτελούσε σταθμό στο διαμετακομιστικό εμπόριο από τη Θεσσαλονίκη και φυσικά από την Κεντρική και Νότιο Ελλάδα προς τη βόρεια βαλκανική, τις παραδουνάβιες ηγεμονίες και τη Ρωσία, καθώς βρισκόταν πάνω στη μεγάλη εμπορική οδό, όπως τη χαρακτηρίζει ο Έλληνας πρόξενος στα Σέρρας, που από τη Θεσσαλονίκη μέσω Σοχού έφτανε στη Νιγρίτα και συνέχιζε ανατολικά, βόρεια και νότια. Μιλάμε φυσικά για τη σοχνόστρατα, το δρόμο που διέσχιζαν τα εμπορικά καραβάνια και στον οποίο φώλιαζαν, όπως ήταν φυσικό, αρκετοί ληστές, σε σημείο η σοχνιά γέφυρα να αναφέρεται και ως γεφύρι του διαβόλου (seytancoprusu).
Σε άλλο σημείο της έκθεσής του ο Cousinery αναφέρει:Τέλος μετά από μία κατηφόρα αρκετά ομαλή έφθασα στο χωριό Σοχός και κατέκλυσα σ΄ένανΣοχινό προεστό Φιλάκτωρ.Ήταν έμπορος προμηθευτής τον οποίο οι δικοί μας έμποροι (Γάλλοι) της Θεσσαλονίκης χρησιμοποιούσαν για τις αγορές βαμβακιού από τα περίχωρα της Νιγρίτας.
Η σημασία του όρους Βερτίσκου ήταν επίσης πολύ μεγάλη στην ανάπτυξη δεσμών φιλίας μεταξύ των κατοίκων των δύο κωμοπόλεων οι οποίοι συναντώνται στο βουνό για την άσκηση του επαγγέλματός τους κτηνοτρόφοι ,ξυλοκόποι κτλ ή για δραστηριότητες ψυχαγωγικού χαρακτήρα όπως κυνηγοί, καβαλάρηδες, ορειβάτες ,μοτοσικλετιστές κτλ.
Άλλα στοιχεία που συνέβαλαν ώστε να αναπτυχθούν οι δεσμοί φιλίας μεταξύ των κωμοπόλεων ήταν:
1.ΑΓΓΕΛΟΣ ΜΗΤΤΑΣ
Σημαντικός κρίκος των σχέσεων Νιγρίτας και Σοχού είναι ο ήρωας Άγγελος Μήττας.
Ο Άγγελος Μήττας γέννημα-θρέμμα Σοχινός (γόνος ευγενούς οικογενείας) ήταν Εύελπις στην Αθήνα.
Στους Βαλκανικούς Πολέμους η Σχολή Ευελπίδων διέκοψε τη λειτουργία της για έξι περίπου μήνες. Οι Ευέλπιδες κατατάγηκαν στο στράτευμα και έλαβαν μέρος στις επιχειρήσεις.ΟΆγγελος Μήττας έπεσε ηρωικά στην απελευθέρωση της Νιγρίτας
Προς τιμήν του στο σημείο που έπεσε ο δρόμος ονομάστηκε «Οδός Αγγέλου Μήττα» και πάντα τιμάται το όνομά του, την ημέρα που εορτάζεται η απελευθέρωση της Νιγρίτας.
Ο βαθμός του Ανθυπασπιστή του δόθηκε τιμητικά, καθώς δεν είχε προλάβει να τελειώσει την Σχολή Ευελπίδων και να αποφοιτήσει ως Ανθυπολοχαγός, όταν ήλθε εθελοντικά στην Μακεδονία.
Και ποιο είναι το αξιοσημείωτο με την οδό Αγγέλου Μήττα . Εάν ξεκινήσεις από το σημείο που έπεσε ο ΑγγελοςΜήττας (1ο δημοτικό σχολείο Νιγρίτας )και κινηθείς νότια προς το βουνό μετά 18 χιλιόμετρα σε ένα ευθύ δρόμο φθάνεις στο Σοχό.
Στεκόμαστε με δέος , σεβασμό και συγκίνηση για τους ήρωες που δίνουν την ψυχή τους για την ελευθερία .Όταν όμως αυτοί οι ήρωες είναι από τη γειτονιά σου και αγωνίσθηκαν για απελευθέρωση εδαφών που καθημερινά διαβαίνεις τότε αυτά τα συναισθήματα γίνονται εντονότερα. Οι Νιγριτινοί έχουν ένα σεβασμό και μία ευγνωμοσύνη ενώ οι Σοχινοί τρέφουν ιδιαίτερα αισθήματα για τους Νιγριτινούς διότι στον τόπο μας άφησε τη τελευταία του πνοή ένα βλαστάρι τους που δεν πρόλαβε να ζήσει.
2.ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ
Από τα πολύ παλαιά χρόνια κατέβαιναν οι Σοχινοί,με τα μουλάρια τους από το δρόμο Σοχού –Νιγρίτας φορτωμένα με ότι διέθετε ο Σοχός (ψάρια από τη λίμνη Βόλβη- εξαρτήματα για τα ζώα ,κουδούνια,ψάθες,κουφίνια,κεράσια,κάστανα ,καρύδιακτλ) , στο παζάρι της Νιγρίτας για να τα πωλήσουν. Ξεπέζευαν στα 6 χάνια που διέθετε η Νιγρίτα.Στην επιστροφή δε φόρτωναν ότι τους έλλειπε από Νιγρίτα.Σήμερα οι συναλλαγές αυτές έχουν μεταβληθεί.Η Νιγρίτα που είναι μεγαλύτερη από τις δύο κωμοπόλεις διαθέτει πολλές ειδικότητες γιατρών και βιοτεχνίες και πολλοί Σοχινοί επισκέπτονται τους γιατρούς ή προμηθεύονται υλικά από τις βιοτεχνίες. Ακόμη η Νιγρίτα διαθέτει πλούσιο κάμπο όπου η παραγωγή του καλαμποκιού και του τριφυλλιού είναι μεγάλη .Ο Σοχός από την άλλη διαθέτει πολύ μεγάλες κτηνοτροφικές μονάδες κυρίως αγελάδων γαλακτοπαραγωγής. Οι κτηνοτρόφοι του Σοχού συναλλάσσονται με παραγωγούς της Νιγρίτας για την αγορά καλαμποκιού και τριφυλλιού. Τον μήνα Αύγουστο όποιος περνά από τον δρόμο Νιγρίτας- Σοχού βλέπει δεκάδες φορτηγά να μεταφέρουν ενσίρωμα στο Σοχό.
3.ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΣΟΧΙΝΩΝ ΣΤΗ ΝΙΓΡΙΤΑ
Η πλειονότητα των Σοχινών που μετακινήθηκαν στη Νιγρίτα ήταν στη δεκαετία του 1950.Βέβαια υπάρχουν και κάποιοι που μετακινήθηκαν πολύ νωρίτερα όπως πχ Αβραμίδης Βασίλειος που μετακινήθηκε περίπου το 1906.Τα ονόματά τους είναι:Αβραμίδης Αβραάμ , Αβραμίδης Βασίλειος,Γουλός Δημήτριος, Γούσιος Παναγιώτης, Θανάσκος Σταμάτης, Κανάρης Αγγελος ,Κανάρης Θανάσης, Κανδύλας Αθανάσιος, Καρακινάρης
Δημήτρης , Κατσίνας Αθανάσιος, Κουτούσης Κωνσταντίνος ,Κόφτης Αλκιβιάδης, Κόφτης Δημήτριος, Λιόλιος Άγγελος, ΜήτσαςΑγγελος , Μισχόπουλος Ηλίας, Μπουτσιούκης Δημήτριος ,Μπουτσιούκης Πασχάλης ,Μπουτσιούκης Αναστάσιος, Πανόπουλος Απόστολος, Παπάς Τριαντάφυλλος ,Σαλμάνης Στέργιος, Σαμαράς Τάκης , Σάμος Μενέλαος ,Σιδηράς Απόστολος, ΤιλίδηςΑγγελος, Χατζηδημητρίου Πασχάλης ,Χρηστίδης Βασίλης.Οι περισσότεροι απ΄αυτούς παντρεύτηκαν Νιγριτινέςκαι σταδιοδρόμησαν κυρίως ως έμποροι .Έκαναν παιδιά και εγγόνια και μεγάλωσε το σοι το οποίο είναι μοιρασμένο ανάμεσα στο Σοχό και στη Νιγρίτα.
4.ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΣΟΧΙΝΩΝ ΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ
Κάποιοι ήρθαν για εργασία προσωρινά όπως οι: Βαγενάς Γιάννης που εργαζόταν στην γεωργοκτηνοτροφική επιχείρηση των θείων μου Αλέκου και ΑρετήςΠρόγιου,ΦελφέληςΚωνσταντίνος στο γιαουρτάδικο Γουλού,Φελφέλης Αθανάσιος στο ζαχαροπλαστείο Παπανέντη,Βελέντζας Αθανάσιος,Βελέντζας Αδάμ και επέστρεψαν πίσω στο Σοχό.
Ο Γιάννης Βαγενάς ήρθε στη Νιγρίτα στην τρυφερή ηλικία των 16 ετών ορφανός από πατέρα.Στο διάστημα της παραμονής του στη Νιγρίτα αναπτύχθηκε δυνατή φιλία και εκτίμηση η οποία κατέληξε σε κουμπαριό.Ο ξάδελφός μου Βασίλης Πρόγιος πάντρεψε τον Γιάννη Βαγενά(Μαύρο).Ο μπάρμπα Γιάννης ήταν καλός νοικοκύρης φανατικός κουδουνοφόρος και καλός παραδοσιακός τραγουδιστής . Μέχρι τα τελευταία του χρόνια που βρισκόμασταν στις συνάξεις για το παραδοσιακό τραγούδι μου έλεγε ότι την Αρετή Πρόγιου την είχε παραμάνα του.
5.ΓΑΜΟΙ ΜΕΤΑΞΥ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΩΜΟΠΟΛΕΩΝ
Εκτός αυτών που μετακινήθηκαν, εγκαταστάθηκαν και παντρευτήκαν Νιγριτινές είχαμε πολλούς άλλους γάμους μεταξύ των κατοίκων των δύο κωμοπόλεων που μετά το γάμο εγκαταστάθηκαν στη Νιγρίτα ή στο Σοχό ή αλλού.
Δύο γάμους που είχαμε ,πολύ πρώιμα, πριν το 1900.Ο πρώτος ήταν αυτός του ΆγγελουΜήττα παππού του ανθυπασπιστή ΆγγελουΜήττα που σκοτώθηκε στην απελευθέρωση της Νιγρίτας τον Φεβρουάριο του 1913 και της Ευαγγελίας Καστανά.Ο δεύτερος ήταν μεταξύ της Μαγδαλινής Κοντούτσικα και του Αποστόλου Χατζηστραβού.
Άλλα ζευγάρια που προέκυψαν από γάμο αργότερα μετά το 1900 είναι τα παρακάτω. Στα ζευγάρια που αναφέρω το πρώτο επώνυμο άνδρα ή γυναίκας είναι από το Σοχό.
Αδαμίδης Ευάγγελος-Υφαντή Αικατερίνη, Γλαβίνα Αλεξάνδρα-Παντούσας Διονύσης, Θανάσκος Νικόλαος -Μπράγκατζη Μαρία, Καρακόλης Παναγιώτης-Δημάκη Ευαγγέλια , Κεσίσης Δημήτριος-Σπύρου Μαρία, Κοριτσαίου Αγγελική-Σμάγαδος Δημήτρης, Κόφτης Βασίλης-Υφαντή Δήμητρα,Λιόλιος Στέργιος-Γκαδρή Κατερίνα, Μπούφου Τασούλα-Ζησιός Γρηγόρης, Ποιράζη Μαρίκα –Καραγιάννης Αθανάσιος, Σαλαχώρας Ζαχαρίας-Μαμάλια Μαρία, Σαμαρά Μαρία –ΘεολογίδηςΘεολόγης, Σαμαρά Στέλλα-Κουφοκώτσιος Μάρκος,Τσιλιπήρα Ευαγγελία-Μιχαλάκος Ευάγγελος
Σίγουρα θα υπάρχουν κι άλλα τα οποία δεν γνωρίζω.
6.Η ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΜΑΣ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ
Τα μακεδονικά παραδοσιακά μας τραγούδια είναι κοινά. Η ομάδα μας «επιμένουμε παραδοσιακά» συναναστρέφεται με μία μεγάλη και καλή παρέα στο Σοχό που αγαπά το παραδοσιακό τραγούδι και έχουμεδιοργανώσει από κοινού από το 2017 τουλάχιστον 30 συνάξεις στο Σοχό και άλλες τόσες στη Νιγρίτα.
7.ΟΙ ΙΠΠΙΚΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΙ
Οι ιππικοί σύλλογοι της Νιγρίτας και του Σοχού είναι πολύ δραστήριοι .Ο κάθε σύλλογος διοργανώνει μία ιππική συνάντηση το χρόνο κατά την οποία συμμετέχουν άλογα απ΄όλη την Ελλάδα.Στην ιππική συνάντηση της Νιγρίτας η πολυπληθέστερη ομάδα από τους συμμετέχοντες συλλόγους εκτός του τοπικού είναι ο Σοχός και σ αυτήν του ΣΟΧΟΎ η Νιγρίτα .Οι σχέσεις των μελών των δύο συλλόγων είναι άριστες.
8.ΤΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ
Τα πανηγύρια που γίνονται στην Νιγρίτα και στο Σοχό έχουν πανομοιότυπο χαρακτήρα .Την Παραμονή της εορτής γίνεται λαϊκό γλέντι στο χώρο της παλαίστρας και την επομένη γίνονται οι αθλητικοί αγώνες : πεζοδρομία, ποδηλατοδρομία, άλμα τριπλούν, ιπποδρομίες, σκοποβολή, λιθάρι και αγώνες πάλης.
Τα μέλη των επιτροπών έχουν στενή συνεργασία για συζητήσουν τα των πανηγυριών. Όχι μόνο κατά την περίοδο που είναι το πανηγύρι αλλά και καθ΄ όλη τη διάρκεια του έτους έχουν πολλά να πουν .Αναπτύσσονται έτσι στενοί δεσμοί φιλίας.Συμμετέχουν σχεδόν άπαντες στο πανηγύρι της κάθε κωμόπολης
9.ΟΙ ΚΥΝΗΓΟΙ
Κυνηγοί της Νιγρίτας και του Σοχού κάνουν κοινές παρέες για το κυνήγι του αγριογούρουνου στο βουνό Βερτίσκος που είναι κοινό βουνό και για τις δύο κωμοπόλεις.
10.ΚΟΥΜΠΑΡΙΑ
Ο Νιγριτινός Βασίλειος Πρόγιος πάντρεψε τον Σοχινό Βαγενά Γιάννη.
Ο ΣοχινόςΑποστόλης Τζίργκας πάντρεψε τον Νιγριτινό Δάπη Βασίλη.
Σίγουρα θα υπάρχουν και άλλα κουμπαριά.
11.ΟΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΙ
Οι κτηνοτρόφοι που έχουν αγελάδες ελευθέρας βοσκής ή γιδοπρόβατα βόσκουν τα κοπάδια τους στο ίδιο βουνό .Αναπτύσσεται μία συνεργασία μεταξύ των διότι έχουν πολλά να πουν καθώς βιώνουν ένα δύσκολο επάγγελμα και οτιδήποτε καλό θα ακούσουν από τη μία ή την άλλη πλευρά θα είναι προς όφελός τους
12.ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΑ
Πολλοί Νιγριτινοί αγαπούν το καρναβάλι του Σοχού και στις αποκριές ντύνονται κουδουνοφόροι . Άλλος ένας λόγος για τη σύσφιξη των σχέσεων των κατοίκων των δύο κωμοπόλεων
13.ΧΟΡΕΥΤΙΚΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΙ-ΧΟΡΩΔΙΕΣ
Οι χορωδίες και χορευτικοί σύλλογοι προσκαλούνται για την παρουσία των Νιγριτινών στο καρναβάλι ή στο πανηγύρι του Σοχού και των Σοχινών στα ΓΕΡΑΚΙΝΕΙΑ στη Νιγρίτα.
Υπάρχουν Σοχινοί και σε άλλα χωριά του δήμου μας
Δεν έχω σαφή εικόνα αλλά θα αναφέρω κάποια ονόματα που γνωρίζω.Στην Τερπνή είναι οι Σωτίδης Κωνσταντίνος ,Σαλαχώρας Μιχάλης, Πεχλιβάνης .Στο Δημητρίτσι είναι οι Γραμμάδας Κωνσταντίνος ,Γώγος Χρήστος,Πειτσίδης Στέργιος. Στη Νικόκλεια είναι ο Τσιλιμπόνης.Στη Σησαμιά οι Τσιλιμπήρας,Μήττας. Στο Σιτοχώρι οι Πάντσιος ,Κούτρης.Στην Αγία Παρασκευή ο Γιάννης Δοιρανλής.Από τα Θερμά η Σταυρούλα Ψαρρού είναι παντρεμένη με τον Σοχινό Διογένη Βασιλικό και ο Γιάννης Κουραντίδης με την ΣοχινήΕυαγγελιαΚαληγίδου.
Από όσα σας έχω αναφέρει φαίνεται περίτρανα ότι οι σχέσεις μεταξύ Σοχού και Νιγρίτας είναι πολύπλευρες.Η πλειονότητα των κατοίκων της Νιγρίτας έχει κάποιους φίλους στο Σοχό από οποιαδήποτε αιτία το ίδιο δε ισχύει και τους Σοχινούς.Αντί για επίλογο θα παραθέσω τον επίλογο του Σοχινού Αποστόλου Γλαβίνακαθηγητή τότε της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ από την εισήγησή του στο Β επιστημονικό συμπόσιο που έγινε στη Νιγρίτα το 1996 με θέμα «Η ΝΙΓΡΙΤΑ –Η ΒΙΣΑΛΤΙΑ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ για να δείτε και την άποψη ενός Σοχινού για το θέμα που εξετάζουμε.
Ο καθηγητής Απόστολος Γλαβίνας ανέφερε: κλείνοντας την προσπάθειά μας αυτή ,να ρίξουμε φως στο Σοχό,μέσα στα πλαίσια της αρχαίας και ιστορικής επαρχίας της Βισαλτίας ,θα ήθελα να ευχηθώ να ολοκληρωθούν σύντομα οι εργασίες κατασκευής του δρόμου Νιγρίτας -Σοχού πάνω στο άξονα του παλαιού δρόμου ,που οδηγούσε από το ΣοχόμεσωΝιγρίτας στα Σέρρας και να γίνει το συντομότερο η νέα γέφυρα στο μεγάλο ποταμό που αποτελεί σύμβολο και σύνδεσμο ενότητας Σοχινών και Νιγριτινών για να γίνει πιο γρήγορη και πιο άνετη η επικοινωνία τους και να επιβεβαιωθεί η υπάρχουσα ψυχική ενότητα των κατοίκων των δύο πλευρών του μεγάλου ποταμού,των δύο πλευρών της οροσειράς του Βερτίσκου ,καθώς και το ενιαίο του χώρου.
Προς την κατεύθυνση αυτή θα συνέβαλε αποφασιστικά και αποτελεσματικά η δημιουργία Νομού Βισαλτίας που θα περιελάβανε την Επαρχία Βισαλτίας του Νομού Σερρών και την περιοχή του Νομού Θεσσαλονίκης,δύο περιοχές δηλαδή που αποτελούσαν τμήματα της αρχαίας Βισαλτίας . Έτσι με τη διοικητική αναβάθμιση της περιοχής Βισαλτίας θα αναδεικνυόταν το πολιτιστικό της πρόσωπο και ο ιστορικός της χαρακτήρας αφού σύμφωνα με τις προτάσεις του Υπουργείου Πολιτισμού ,υπουργού ντος του Σταύρου Μπένου ,σε κάθε νομό προβλέπεται η δημιουργία Υπηρεσιών Πολιτιστικής Κληρονομιάς και η σύσταση Εφορείας Αρχαιοτήτων Βυζαντινών και Νεοτέρων Μνημείων σε κάθε Νομό της Ελλάδας ,για την κάλυψή των απαιτήσεων διάσωσης και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς κάθε Νομού.
