Σε όλο τον νομό Σερρών αναβιώνουν ιδιαίτερα χριστουγεννιάτικα ήθη και έθιμα συνδέοντας το παρελθόν με το σήμερα
Πατροπαράδοτα ήθη και έθιμα αναβιώνουν και εφέτος τα Χριστούγεννα σε όλο τον νομό Σερρών. Με κατάνυξη και αγάπη για τις παραδόσεις του τόπου οι Σερραίοι, γιορτάζουν τα Χριστούγεννα, προσδίδοντας στις Άγιες αυτές μέρες ένα ιδιαίτερο νόημα μέσα από τα ήθη και τα έθιμά τους. Κάλαντα που ψάλλονται με χαρά, στολισμένα σπίτια, γιορτινά τραπέζια και παραδοσιακά έθιμα συνθέτουν μια μικρή «ιεροτελεστία» που συνδέει το σήμερα με το τότε.
Μερικά λοιπόν από τα έθιμα που διατηρούνται μέχρι και σήμερα στο νομό Σερρών είναι τα εξής:
Οι πυρές των Χριστουγέννων
Το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, σε ορισμένα χωριά του Νομού Σερρών, αναβιώνει το έθιμο των χριστουγεννιάτικων πυρών. Πρόκειται για μεγάλες φωτιές που ανάβουν στις πλατείες των χωριών και συμβολίζουν τη φωτιά που άναψαν οι βοσκοί για να ζεσταθούν πριν προσκυνήσουν τον νεογέννητο Χριστό. Οι κάτοικοι συγκεντρώνονται γύρω από τις πυρές, χορεύουν και γιορτάζουν, ενώ ομάδες παιδιών προσφέρουν κρασί στους παρευρισκόμενους. Το έθιμο αυτό τείνει να εκλείψει στην περιοχή και σήμερα επιβιώνει κυρίως στη Δυτική Μακεδονία και ιδιαίτερα στη Φλώρινα.
Κάλαντα από ηλικιωμένους
Στα Καλά Δένδρα, την παραμονή των Χριστουγέννων, εκτός από τα παιδιά, τα σπίτια επισκέπτονται και ηλικιωμένοι –σχεδόν πάντα άνδρες– οι οποίοι ψάλλουν τα κάλαντα στους νοικοκυραίους, λαμβάνοντας ως φιλοδώρημα γλυκά και πίτες.
Καλαντάρια
Το έθιμο των «Καλανταριών» αναβιώνει την παραμονή των Χριστουγέννων στα Χρυσοχώραφα Ηράκλειας. Μετά τα μεσάνυχτα, τα παλικάρια του χωριού, έχοντας λάβει την ευλογία του ιερέα, χωρίζονταν σε ομάδες των 7-8 ατόμων και περιδιάβαιναν τους δρόμους τραγουδώντας τα κάλαντα. Ένα από τα μέλη της ομάδας υποδυόταν τον γάιδαρο και ένα ακόμη τη γάτα, προσδίδοντας στο δρώμενο έντονο λαϊκό και σατιρικό χαρακτήρα.
Γουρουνοχαρά
«Γουρνοχαρά» ή «Γουρουνοχαρά» ήταν παλαιότερα το μεγάλο γεγονός των Χριστουγέννων, καθώς την παραμονή ή την επομένη της μεγάλης γιορτής της Χριστιανοσύνης σφάζονταν τα γουρούνια, τα οποία οι Σερραίοι είχαν εκθρέψει επιμελώς για ένα χρόνο. Πλέον, στα Άνω Πορόια, κάθε δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων το έθιμο επιστρέφει γεμίζοντας την πλατεία με μυρωδιές, μουσική και χαμόγελα. Ένα έθιμο που κρατά δεκαετίες, με ρίζες βαθιά χωμένες στην ιστορία του τόπου, αναβιώνει ξανά με άφθονο κρασί, ντόπιους μεζέδες και ζωντανή μουσική.
Το «Χριστόξυλο» και το «Πάντρεμα της Φωτιάς»
Το «Χριστόξυλο» και το «Πάντρεμα της Φωτιάς» είναι δύο λιγότερο γνωστά χριστουγεννιάτικα έθιμα που συναντώνται κυρίως στη Μακεδονία και ειδικότερα στα χωριά του Δήμου Νιγρίτας. Το «Χριστόξυλο» είναι το πρώτο μεγάλο κούτσουρο, που καίγεται στο τζάκι το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, αφού προηγουμένως καθαριστεί επιμελώς το τζάκι. Σύμφωνα με το έθιμο, η φωτιά δεν πρέπει να σβήσει έως τα Θεοφάνεια, ώστε να κρατηθούν μακριά οι καλικάντζαροι και να ζεσταθεί συμβολικά ο νεογέννητος Χριστός στη Φάτνη.
Η στάχτη που παράγεται από τη φωτιά αυτή θεωρείται αποτρεπτική του κακού και σκορπίζεται γύρω από το σπίτι, στους στάβλους και στα χωράφια.
Δαρνακοχώρια: Το Χριστόψωμο
Το «ψωμί του Χριστού» ως έθιμο το συναντάμε κυρίως στα Δαρναχώρια. Γίνεται, την παραμονή των Χριστουγέννων, από τη νοικοκυρά του σπιτιού, με ιδιαίτερη ευλάβεια και με ειδική μαγιά (από ξερό βασιλικό κ.ά). Απαραίτητος επάνω, είναι χαραγμένος ο σταυρός. Γύρω – γύρω υπάρχουν διάφορα διακοσμητικά, σκαλιστά στο ζυμάρι ή πρόσθετα στολίδια.
Την παραμονή των Χριστουγέννων, ο νοικοκύρης παίρνει το χριστόψωμο, το σταυρώνει και το κόβει. Η οικογένεια είναι μαζεμένη στο σπίτι. Σε λίγο θα αρχίσει η προ του τέλους νηστίσιμη μυσταγωγία. Το τραπέζι στρώνεται: στη μέση το χριστόψωμο, φασόλια μαγειρεμένα δίχως λάδι για την ημέρα αυτή, τουρσιά λάχανο, ντομάτες, πιπεριές, καρπουζάκια, σέλινο, καρότο και κρασί κόκκινο του σπιτιού.
Ναταλία Ιωαννίδου
