Μια διαδρομή από την αρχαιότητα και τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα έως την αποξήρανση της λίμνης Αχινού και το σήμερα
Αυτόνομη κοινότητα από το 1930, ο Πεθελινός είναι ένα χωριό του Νομού Σερρών με μακραίωνη και αξιοσημείωτη ιστορία. Η διαδρομή του στον χρόνο συνδέεται άρρηκτα με τη λίμνη Αχινού, την αγροτική ζωή, σημαντικές ιστορικές περιόδους, αλλά και με τις προσπάθειες των κατοίκων του να διατηρήσουν ζωντανή την πολιτιστική και κοινωνική του ταυτότητα.
Η κατοίκηση στην περιοχή ανάγεται στην αρχαιότητα. Ο Πεθελινός υπήρξε παρόχθιος οικισμός στη βορειοανατολική πλευρά της Κερκινίτιδας λίμνης, γνωστής και ως λίμνης Αχινού. Διέθετε μικρό λιμάνι, ενώ οι κάτοικοί του ασχολούνταν κυρίως με την αλιεία και τη γεωργία.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε στο LionNews.gr ο Γεώργιος Αψηλίδης, ο οποίος γεννήθηκε και έζησε αρκετά χρόνια στον Πεθελινό, κατά την πρώιμη οθωμανική περίοδο, σε φορολογικό κατάστιχο του 1454-1455, ο οικισμός καταγράφεται ως Petalinos και κατοικείται από 215 χριστιανούς και 15 μουσουλμάνους. Οι κάτοικοι φορολογούνταν για την παραγωγή σίτου, κριθαριού, σουσαμιού, σαφράν, μπιζελιών, βαμβακιού, λιναριού, μελιού και σταφυλιών.
Θραύσματα μαρμάρων, όστρακα άβαφων και μελανοβαφών αγγείων, λαβές και βάσεις αμφορέων, θραύσματα ειδωλίων, καθώς και αργυρά και χάλκινα νομίσματα μαρτυρούν τη συνεχή κατοίκηση της περιοχής κατά τους κλασικούς, ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους.
Το σημαντικότερο από τα ευρήματα είναι το άγαλμα της θεάς Άρτεμης, ύψους 1,5 μέτρου και πλάτους ενός μέτρου, το οποίο εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια των έργων αποξήρανσης της λίμνης, που πραγματοποιήθηκαν από την εταιρεία Μονξ-Γιούλεν από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1930. Η ανακάλυψή του, το 1934, είχε προκαλέσει τότε μεγάλο ενδιαφέρον. Δυστυχώς, σήμερα η τύχη του αγάλματος αγνοείται.
Αποθήκες και ο εργατικός συνοικισμός στον Πεθελινό (Αρχείο Γ. Αψηλίδη)
Ο Πεθελινός στον Μακεδονικό Αγώνα και στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Σύμφωνα με τον Γεώργιο Αψηλίδη, στις αρχές του 20ού αιώνα, κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα, το χωριό αποτέλεσε το επίνειο του Ελληνικού Προξενείου Σερρών και σημείο υποστήριξης των Μακεδονομάχων, οι οποίοι, μέσω της πλωτής λίμνης, μετέφεραν όπλα, εφόδια και αγωνιστές. Οι μυημένοι κάτοικοι στήριξαν και συνέδραμαν ενεργά τον αγώνα. Την ίδια περίοδο, το 1906, άρχισε να λειτουργεί στο χωριό δημοτικό σχολείο.
Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι κάτοικοι του Πεθελινού, εκτός από την ομηρία των ανδρών, διατάχθηκαν από τους Βουλγάρους να εγκαταλείψουν τον οικισμό, με το αιτιολογικό ότι βρισκόταν στην πρώτη γραμμή του πυρός απέναντι στα συμμαχικά στρατεύματα. Τα 44 σπίτια του χωριού καταστράφηκαν, προκειμένου να κατασκευαστούν οχυρωματικά έργα.
Οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν στα γύρω χωριά, όπως ο Γάζωρος, το Δαφνούδι, η Πεντάπολη και το Άγιο Πνεύμα. Μετά το τέλος του πολέμου, ο οικισμός ανασυστάθηκε και υπήχθη στην κοινότητα Γαζώρου. Η απογραφή του 1920 έδειξε ότι ο πληθυσμός του είχε μειωθεί κατά 30% σε σχέση με εκείνον του 1913.
Η αποξήρανση της λίμνης και η οικονομική άνθηση
Απο τα έργα αποξήρανσης της λίμνης Αχινού ( Απο το αρχείο του Γιώργου Αψηλίδη)
Εργάτες κατά την διάρκεια των έργων αποξήρανσης της λίμνης Αχινού( Αρχείο Γιώργου Αψηλίδη)
Η Υγειονομική υπηρεσία και το Νοσοκομείο που υπήρχε κατά τη διάρκεια των έργων αποξήρανσης της λίμνης Αχινού
Απο εκδήλωση στο Σχολείο του Πεθελινού το μακρινό 1968( φωτογραφία αρχείου Γ. Αψηλίδη)
Στα τέλη της δεκαετίας του 1920 ξεκίνησαν τα έργα αποξήρανσης της λίμνης. Το μεγαλύτερο εργοτάξιο της εταιρείας Μονξ-Γιούλεν κατασκευάστηκε στην άκρη του χωριού.
Εκτός από τα οικήματα των εργατών, περιλάμβανε μεγάλο μηχανοστάσιο, χυτήριο, ξυλουργείο, ηλεκτρική εγκατάσταση, μηχανήματα παραγωγής πεπιεσμένου αέρα, αποθήκες, δεξαμενές πετρελαίου, νοσοκομείο, καθώς και μεγάλο νεώριο, όπου καθελκύονταν οι βυθοκόροι. Παράλληλα, το εργοτάξιο συνδέθηκε με σιδηροδρομική γραμμή με τον σταθμό Χρυσού, ο οποίος ανήκε στη γραμμή Θεσσαλονίκης – Αλεξανδρούπολης.
Οι εργάτες των έργων εξυπηρετούνταν από το χωριό, το οποίο γνώρισε εκείνη την περίοδο σημαντική οικονομική άνθηση. Λειτούργησαν εμπορικά καταστήματα, χώροι εστίασης και ψυχαγωγίας, καλύπτοντας τις αυξημένες ανάγκες των εργαζομένων.
Η ζωή στον Πεθελινό σήμερα
Η Εκκλησία του Αγίου Νικολάου στον Πεθελινό
Απο την ρίψη του σταυρού τα θεοφάνεια στη λίμνη του Πεθελινού
Το εξωκλήσι του Προφήτη Ηλία στον Πεθελινό όπου και εορτάζεται το πανηγύρι του χωριού
Η εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο, προστάτη των ναυτικών και των αλιέων. Η πληθυσμιακή συρρίκνωση και η έλλειψη μαθητών οδήγησαν στην αναστολή λειτουργίας του Δημοτικού Σχολείου το 2003. Έκτοτε, τα παιδιά των νεότερων οικογενειών παρακολουθούσαν τα πρώτα χρόνια της εκπαίδευσής τους στο γειτονικό Ψυχικό, ενώ για το Γυμνάσιο και το Λύκειο φοιτούν στη σχολική μονάδα του Νέου Σκοπού.
Για την κάλυψη των αναγκών πρωτοβάθμιας περίθαλψης των κατοίκων, λειτουργεί αγροτικό ιατρείο, το οποίο εξυπηρετεί το χωριό ορισμένες φορές τον μήνα.
Η παράδοση του Ναυταθλητικού Συλλόγου «Κερκινίτις»
Στην άκρη του χωριού βρίσκεται ένα υδάτινο κανάλι μήκους 2,8 χιλιομέτρων, ό,τι απέμεινε από την αποξήρανση της Κερκινίτιδας λίμνης ή λίμνης τ’ Αχινού, όπως ήταν γνωστή κατά τους νεότερους χρόνους. Στο κανάλι αυτό πραγματοποιούνται οι κωπηλατικοί αγώνες του Ναυταθλητικού Συλλόγου «Κερκινίτις».
Πανηγυρισμοί απο πρόσφατη επιτυχία του συλλόγου Κερκινίτις
Το σύγχρονο γυμναστήριο που απέκτησε ο σύλλογος Κερκινίτις για τις ανάγκες του Κωπηλατοδρομίου
Ο σύλλογος ιδρύθηκε το 2008 και έχει να επιδείξει αξιόλογη δραστηριότητα, καθώς και διακρίσεις σε αγώνες στην Ελλάδα, σε βαλκανικές χώρες και στην Κύπρο. Από τις τάξεις του έχουν περάσει περίπου 100 αθλητές και αθλήτριες, ενώ συνεχίζει να συμβάλλει στην ανάπτυξη του ναυταθλητισμού στην περιοχή.
Καθοριστική για την πρόοδο και την εξέλιξη του συλλόγου υπήρξε η μετατροπή του παλιού Δημοτικού Σχολείου σε ένα σύγχρονο κλειστό γυμναστήριο και αίθουσα αθλητικών δραστηριοτήτων, που καλύπτει τις ανάγκες της ευρύτερης περιοχής και των αθλητών του κωπηλατοδρομίου.
Σημαντική θέση στη ζωή του χωριού έχει και η πανήγυρη του Προφήτη Ηλία, καθώς υπάρχει ομώνυμο παρεκκλήσι. Με αφορμή τη γιορτή πραγματοποιούνται πολιτιστικές και ψυχαγωγικές εκδηλώσεις, στις οποίες συμμετέχουν κάτοικοι και επισκέπτες.
Τον Ιούνιο του 2024 εγκαινιάστηκε επίσημα το ανακαινισμένο κτίριο του παλιού Δημοτικού Σχολείου, το οποίο λειτουργεί πλέον ως σύγχρονο κλειστό γυμναστήριο και αίθουσα αθλητικών δραστηριοτήτων, δίνοντας νέα πνοή στον χώρο και προσφέροντας σημαντικές δυνατότητες στην τοπική κοινωνία.
Η αγροτική παραγωγή
Τα αποξηραμένα εδάφη της λίμνης, εξαιρετικά εύφορα, διανεμήθηκαν στους κατοίκους του Πεθελινού, αλλά και σε κατοίκους γειτονικών οικισμών, όπως ο Γάζωρος, η Πεντάπολη και ο Εμμανουήλ Παππάς. Οι κάτοικοι ασχολούνται με την καλλιέργεια βαμβακιού, δημητριακών, καλαμποκιού, τριφυλλιού και ντομάτας, ενώ στους λόφους καλλιεργούνται καπνός και σιτηρά.
Από τη δεκαετία του 1980 και μετά, με την αξιοποίηση γεωτρήσεων στα ξερικά χωράφια, εντάθηκε η καλλιέργεια του βαμβακιού. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, παρατηρείται διαφοροποίηση των καλλιεργειών. Πλέον παράγονται κηπευτικά, πατάτες και κρεμμύδια, ενώ έχουν αυξηθεί η αμπελοκαλλιέργεια και η καλλιέργεια ηλίανθου.
Ο πολιτισμός και η παράδοση στον Πεθελινό
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού ιδρύθηκε το 1994 και διατηρεί χορευτικό τμήμα. Παρά την πληθυσμιακή συρρίκνωση, οι κάτοικοι εξακολουθούν να τιμούν την παράδοση και να προσπαθούν να διατηρήσουν ζωντανά τα ήθη και τα έθιμά τους.
Κορυφαία δράση του συλλόγου αποτελούν οι διήμερες καλοκαιρινές εκδηλώσεις που διοργανώνονται με αφορμή τη γιορτή του Προφήτη Ηλία. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια διοργανώνεται επίσης γιορτή πίτας, η οποία δεν έχει διαγωνιστικό χαρακτήρα, αλλά επικεντρώνεται στην ανάδειξη της παραδοσιακής παρασκευής της πίτας και των διαφορετικών συνταγών της.
Στην εκδήλωση συμμετέχουν πολιτιστικοί σύλλογοι του Δήμου Εμμανουήλ Παππά, στον οποίο ανήκει διοικητικά το χωριό, ενώ η δεύτερη ημέρα είναι αφιερωμένη στη μουσική παράδοση, με τη συμμετοχή συλλόγων από άλλους οικισμούς.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο σύλλογος συμμετέχει και στη SEREXPO, λαμβάνοντας μέρος σε διαγωνισμούς γαστρονομίας, στους οποίους έχει αποσπάσει διακρίσεις. Η πρόεδρος του συλλόγου, Μαργαρίτα Μελίτου, δήλωσε στο LionNews.gr: «Προσπαθούμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο να κρατήσουμε το χωριό ζωντανό και να προάγουμε τα ήθη και τα έθιμά μας».
Το ποδόσφαιρο στον Πεθελινό
Απο τα αρχαιότερα σωματεία του Νομού ο Στρυμών Πεθελινού
Η ποδοσφαιρική ομάδα “Στρυμών” Πεθελινού το 1983.
Η ποδοσφαιρική ομάδα του “Στρυμών” Πεθελινού το 2020 , την τελευταία χρονιά που ήταν ενεργή
Η ποδοσφαιρική ομάδα του χωριού ονομάζεται «Στρυμών» Πεθελινού και ιδρύθηκε το 1956. Αγωνιζόταν κυρίως στη Β΄ κατηγορία της ΕΠΣ Σερρών.Το 2017 επανήλθε στην αγωνιστική δράση, έπειτα από αρκετά χρόνια αδράνειας. Ωστόσο, η επιστροφή της αποδείχθηκε βραχύβια, καθώς το 2020 η τότε διοίκηση ανακοίνωσε την αναστολή της λειτουργίας της.
Η πληθυσμιακή πορεία του χωριού
Η πληθυσμιακή πορεία του Πεθελινού αποτυπώνει τις αλλαγές που γνώρισε η ελληνική ύπαιθρος τις τελευταίες δεκαετίες, με περιόδους αύξησης, αλλά και σημαντικής μείωσης του πληθυσμού, κυρίως εξαιτίας της μετανάστευσης και της αστυφιλίας.
Στην πρώτη μεταπολεμική απογραφή, το 1951, ο Πεθελινός εμφανίζεται στα αρχεία της ΕΛΣΤΑΤ με 829 κατοίκους. Δέκα χρόνια αργότερα, ο πληθυσμός αυξάνεται και φτάνει τους 944 κατοίκους.
Το 1971, λόγω της μετανάστευσης, καταγράφεται σημαντική μείωση και στο χωριό απογράφονται 746 κάτοικοι. Η πτωτική πορεία συνεχίζεται τις επόμενες δεκαετίες. Το 1981 ο πληθυσμός ανέρχεται σε 627 κατοίκους και το 1991 σε 533.
Το 2001 καταγράφεται αύξηση, με την ΕΛΣΤΑΤ να απογράφει 602 κατοίκους. Ωστόσο, το 2011 ο πληθυσμός πέφτει κάτω από τους 500, φτάνοντας τους 474, ενώ στην τελευταία απογραφή του 2021 καταγράφονται μόλις 344 κάτοικοι.
Σήμερα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στο χωριό διαμένουν περίπου 140 άτομα. Αρκετά σπίτια παραμένουν κλειστά, ωστόσο πολλοί Πεθελινιώτες που ζουν στις Σέρρες εξακολουθούν να τα συντηρούν και επιλέγουν να επιστρέφουν στον τόπο τους τα Σαββατοκύριακα και κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Ένας τόπος που επιμένει να κρατά ζωντανή την ταυτότητά του
Ο Πεθελινός μπορεί να έχει χάσει μεγάλο μέρος του πληθυσμού του, δεν έχει χάσει όμως την ιστορική και πολιτιστική του ταυτότητα. Από την αρχαία Κερκινίτιδα και τον Μακεδονικό Αγώνα μέχρι την αποξήρανση της λίμνης και τη σημερινή δραστηριότητα των συλλόγων του, η ιστορία του παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με τον τόπο και τους ανθρώπους του.
Η προσπάθεια των κατοίκων να διατηρήσουν ζωντανή την παράδοση, να στηρίξουν τον αθλητισμό και να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες της περιοχής αποδεικνύει ότι, παρά τις δυσκολίες και τη δημογραφική συρρίκνωση, ο Πεθελινός εξακολουθεί να έχει ζωή, μνήμη και προοπτική.
Δημήτρης Νάτσιος
