Ζωντανός και δημιουργικός τόπος το Σιτοχώρι με πλούσια πολιτιστική δράση και αλτρουϊστική παράδοση και προσφορά
Το Σιτοχώρι Σερρών είναι χωριό της επαρχίας Βισαλτίας. Πρόκειται για ένα παλιό κεφαλοχώρι και καπνοχώρι της περιοχής, με άριστη ποικιλία του αρωματικού μπασμά, η οποία ήταν περιζήτητη στο παγκόσμιο καπνεμπόριο της εποχής, όπως αναφέρει ο Δημήτριος Αθ. Κούκος στο βιβλίο του, που εκδόθηκε τον Φεβρουάριο του 2021.
Σύμφωνα με στοιχεία που αντλήσαμε από το ίδιο βιβλίο, το χωριό απελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό τον Οκτώβριο του 1912, όταν το Σώμα Προσκόπων, με αρχηγό τον οπλαρχηγό του Μακεδονικού Αγώνα Γεώργιο Γιαγκλή από την Ιερισσό της Χαλκιδικής, απελευθέρωσε τη Νιγρίτα και εγκατέστησε στην πόλη ελληνικές αρχές.
Οκτώ χρόνια μετά την απελευθέρωση, το 1920, το χωριό αναγνωρίστηκε επίσημα ως κοινότητα Τζίντζου, διατηρώντας το παλιό του όνομα. Το 1928, όπως συνέβη με πολλά χωριά του νομού Σερρών, μετονομάστηκε σε Σιτοχώρι, λόγω της μεγάλης και ποιοτικής παραγωγής σιταριού.
Οι πρόσφυγες που δεν εγκαταστάθηκαν στο χωριό
Στην απογραφή του Απριλίου του 1923 το χωριό εμφανίζεται στα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ με 69 πρόσφυγες, στο πλαίσιο της ανταλλαγής των πληθυσμών. Ωστόσο, οι πρόσφυγες αυτοί δεν παρέμειναν στο Σιτοχώρι.
Σύμφωνα με το βιβλίο του Δημητρίου Αθ. Κούκου, κατά τα έτη 1922-1923, μέσα στη μεγάλη προσφυγική κρίση, στο χωριό δεν εγκαταστάθηκαν Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο, παρά την επιθυμία πολλών κατοίκων να δεχθούν πρόσφυγες.
Υπάρχει, μάλιστα, σχετικό συμβολαιογραφικό έγγραφο του 1924, με τις υπογραφές 91 κατοίκων, οι οποίοι ενημέρωναν την τότε κυβέρνηση ότι αποδέχονταν την εγκατάσταση προσφύγων.
Στο έγγραφο ανέφεραν ότι αποδέχονταν την εγκατάσταση 52 προσφυγικών οικογενειών, με τον όρο να μη δημιουργηθεί προσφυγικός οικισμός στο Πατρίκι. Παράλληλα, δήλωναν ότι αναλάμβαναν αλληλεγγύως την αποζημίωση του Ελληνικού Δημοσίου για τις φθορές που είχαν προκαλέσει οι ίδιοι στις πρόχειρες εγκαταστάσεις των προσφύγων.
Παρά την επιθυμία των γηγενών κατοίκων, οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στους νέους, όμορους οικισμούς, βόρεια και ανατολικά του χωριού, οι οποίοι στη συνέχεια έγιναν ξεχωριστές κοινότητες με απόφαση της Πολιτείας. Πρόκειται για το Πατρίκι και τον Λευκότοπο, ο οποίος αρχικά εντάχθηκε στη Δάφνη και αργότερα απέκτησε την αυτονομία του.
Έτσι, χάθηκε η ευκαιρία το Σιτοχώρι να μεγαλώσει πληθυσμιακά και να αναπτυχθεί οικονομικά, όπως συνέβη με τη Νιγρίτα και τη Μαυροθάλασσα, που δέχθηκαν μεγάλο αριθμό προσφύγων.
Το Σχολαρχείο και ο σταθμός Χωροφυλακής
Η εκπαιδευτική και διοικητική παρουσία του Σιτοχωρίου αποτυπώνει τη σημασία που είχε το χωριό για την ευρύτερη περιοχή. Στις αρχές του 20ού αιώνα, σε μια εποχή κατά την οποία Σχολαρχείο υπήρχε μόνο στην πόλη των Σερρών, στο χωριό λειτουργούσε Σχολαρχείο. Το παλιό κτίριο κατεδαφίστηκε και στη θέση του κτίστηκε το κτίριο που σήμερα στεγάζει το Λαογραφικό Μουσείο.
Για μισό περίπου αιώνα στο χωριό λειτουργούσε επίσης σταθμός Χωροφυλακής, γεγονός που επιβεβαιώνει τον ρόλο και τη σημασία που είχε το Σιτοχώρι στην περιοχή.
Πρωτοπορία με τον πρώτο παιδικό σταθμό
Το Σιτοχώρι, όμως, είχε και μια ακόμη πρωτοποριακή παρουσία. Στις 14 Μαΐου του 1961 ιδρύθηκε και λειτούργησε στο χωριό ο πρώτος παιδικός σταθμός στον νομό Σερρών στη μεταπολεμική Ελλάδα.
Ο παιδικός σταθμός στήριξε ιδιαίτερα την αγρότισσα μητέρα, η οποία εγκατέλειπε καθημερινά το σπίτι της για να εργαστεί στην καπνοκαλλιέργεια.
Σε αυτό τον χώρο του Δημοτικού Σχολείου Σιτοχωρίου λειτούργησε το 1961 ο πρώτος παιδικός σταθμός στο Νομό Σερρών
Το χωριό διαθέτει αγρόκτημα περίπου 15.000 στρεμμάτων, μεγάλο μέρος του οποίου είναι αρδευόμενο με γεωτρήσεις, εκτός από τα αγροτεμάχια της Βάλτας. Σήμερα οι κύριες καλλιέργειες είναι το καλαμπόκι και το βαμβάκι.
Η ξενιτιά και η μεγάλη φυγή
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 πολλοί κάτοικοι του χωριού πήραν τον δρόμο της ξενιτιάς, αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Γερμανία, Βέλγιο, Ολλανδία, αλλά και Αυστραλία και Ηνωμένες Πολιτείες, έγιναν τόποι εγκατάστασης και εργασίας για πολλούς Σιτοχωρίτες.
Άλλοι επέλεξαν τη Θεσσαλονίκη, αναζητώντας καλύτερες επαγγελματικές και οικονομικές προοπτικές και ένα υψηλότερο βιοτικό επίπεδο.
Ο μεγάλος αριθμός Σιτοχωριτών που βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη και η ανάγκη για αλληλοϋποστήριξη τους ώθησαν να ιδρύσουν, το 1978, τον Σύλλογο Σιτοχωριτών Θεσσαλονίκης. Το 1982 ιδρύθηκε η Τράπεζα Αίματος του Συλλόγου, η οποία μέχρι σήμερα έχει βοηθήσει περισσότερους από 4.000 ασθενείς. Κάθε χρόνο, στη γιορτή κοπής της βασιλόπιτας, βραβεύονται από τον Σύλλογο οι πολυετείς αιμοδότες.
Κορυφαία εκδήλωση κάθε χρόνο αποτελεί το ετήσιο αντάμωμα των απανταχού Σιτοχωριτών στην πλατεία του χωριού, το οποίο συνοδεύεται από γλέντι που κρατά μέχρι το πρωί. Η εκδήλωση συγκεντρώνει περίπου 800-900 άτομα κάθε χρόνο.Στη φετινή εκδήλωση προβλήθηκε η ιστορία του χωριού μέσα από φωτογραφικό υλικό, το οποίο παρουσιάστηκε με τη χρήση προτζέκτορα.
Με πρωτοβουλία του Συλλόγου και των κατοίκων του χωριού δημιουργήθηκε, το 2013, το Λαογραφικό Μουσείο, το οποίο στεγάζεται στο κτίριο του παλαιού συνεταιρισμού.
Σήμερα στο Σιτοχώρι λειτουργούν Νηπιαγωγείο και Δημοτικό Σχολείο, ενώ οι υπόλοιπες βαθμίδες εκπαίδευσης εξυπηρετούνται από τη Νιγρίτα.
Φωτογραφία του 1967 του λαογράφου Γεωργίου Αικατερινίδη. Τα Χελιδονίσματα συνεχίζονται και διοργανώνονται απο τον σύλλογο Γυναικών
Στο χωριό δυναμική παρουσία έχει και ο Σύλλογος Γυναικών, ο οποίος ιδρύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Πέρα από τις εκδηλώσεις που διοργανώνει κατά τη διάρκεια των εορτών, ο Σύλλογος πραγματοποιεί εκδρομές και ενημερωτικές εκδηλώσεις κοινωνικού και ιατρικού χαρακτήρα. Γενικότερα, βρίσκεται κοντά στην κοινωνία και στον άνθρωπο, προσπαθώντας να συμβάλλει στην αντιμετώπιση των σύγχρονων προβλημάτων.
Η «Αναγέννηση» και η αγνή ιδέα του ερασιτεχνισμού
Η ποδοσφαιρική ομάδα της Αναγέννησης Σιτοχωρίου της περιόδου 1978-1979Η ομάδα της Αναγέννησης Σιτοχωρίου της περιόδου 1977-1978
Η ποδοσφαιρική ομάδα του χωριού, η «Αναγέννηση», ιδρύθηκε το 1965. Παρουσία είχε κατά κύριο λόγο στη Β΄ Κατηγορία της ΕΠΣ Σερρών, όταν υπήρχαν οι δυνατότητες, με ντόπιο ποδοσφαιρικό δυναμικό, να σταθεί στα πόδια της.
Προσηλωμένος στην αγνή ιδέα του ερασιτεχνισμού, ο σύλλογος δεν μπήκε ποτέ στον πειρασμό να θέσει μεγαλεπήβολους στόχους, προκειμένου να ικανοποιήσει πρόσκαιρες επιδιώξεις. Εδώ και πολλά χρόνια, ωστόσο, ο σύλλογος είναι ανενεργός.
Η πληθυσμιακή πορεία του χωριού
Η δημογραφική πορεία του Σιτοχωρίου αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο τη σταδιακή συρρίκνωση της υπαίθρου. Στην πρώτη μεταπολεμική απογραφή, το 1951, το χωριό είχε 1.397 κατοίκους. Η καλύτερη δημογραφική επίδοση σημειώθηκε δέκα χρόνια αργότερα, το 1961, όταν ο πληθυσμός έφθασε τους 1.477 κατοίκους.
Στην απογραφή του 1971 καταγράφεται σημαντική μείωση, καθώς η ΕΛΣΤΑΤ απογράφει 1.162 κατοίκους. Το 1981 ο πληθυσμός πέφτει κάτω από το φράγμα των 1.000 κατοίκων, με την ΕΛΣΤΑΤ να καταγράφει 979 κατοίκους. Το 1991 η πτώση συνεχίζεται, καθώς καταγράφονται 846 κάτοικοι.
Το 2001 η πληθυσμιακή μείωση συνεχίζεται και στο χωριό απογράφονται 663 κάτοικοι. Στην απογραφή του 2011 ο πληθυσμός του Σιτοχωρίου ανέρχεται σε 531 κατοίκους, ενώ στην τελευταία απογραφή η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε 350 κατοίκους. Σήμερα στο χωριό κατοικούν λιγότεροι από 300 κάτοικοι.
Το Σιτοχώρι είναι ένα χωριό με πλούσια ιστορία, έντονη κοινωνική ζωή και σημαντική προσφορά στην ευρύτερη περιοχή. Από το Σχολαρχείο και τον σταθμό Χωροφυλακής έως την ακμή του καπνού, τον πρώτο παιδικό σταθμό του Νομού Σερρών και τη δραστήρια παρουσία των συλλόγων, η ιστορία του αποδεικνύει ότι υπήρξε για πολλές δεκαετίες ένας ζωντανός και δημιουργικός τόπος. Σήμερα, παρά τη μεγάλη πληθυσμιακή συρρίκνωση, οι άνθρωποί του κρατούν ζωντανή τη μνήμη, την παράδοση και την ταυτότητα του παλιού καπνοχωριού.
Δημήτρης Νάτσιος
