του Βασιλείου Γιαννογλούδη,
ιστορικού ερευνητή και
αντιπροέδρου Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.
Α΄ Μέρος
Η ειρηνική περίοδος του μεσοπολέμου, η παλιά επιθυμία Σαμουσακλιωτών για κατασκευή νέου διδακτηρίου (ανώτερου και από της Δοβίστας), η συνεχής προαγωγή του σχολείου τελικά σε εξατάξιο (που μαρτυρά την πληθώρα των μαθητών/τριών), η ακαταλληλότητα των παλιών σχολείων και η οικονομική ευμάρεια λόγω του καπνού, οδήγησαν το Κοινοτικό Συμβούλιο, υπό την προεδρία του προέδρου Κωνσταντίνου Πουστουρλή, στην απόφαση για την κατασκευή ενός νέου ευρύχωρου τριώροφου σχολικού κτιρίου με διαστάσεις 57Χ11 μ.
Η προεργασία
Οι τρεις διακηρύξεις δημοπρασίας για το νέο διδακτήριο
Η διαδικασία εξεύρεσης των πόρων ήταν ήδη γνωστή, δηλ. παρακράτηση ενός ποσού ανά οκά καπνού από την πώλησή του [1]. «Με τη βοήθεια των καπνεμπόρων και κύρια της Αμερικανικής εταιρείας GlennTobaccoCo, που αγόραζε τα μισά καπνά του Σαρμουσακλή, ξεκινάει η κράτηση του ανάλογου ποσού, μια δραχμή ανά οκά καπνού» [2].Γήπεδο έκτασης 8 στρεμμάτων για την ανέγερση του κτιρίου παραχωρήθηκε στην Κοινότητα από την επιτροπή του εξωκλησιού της Αγ. Παρασκευής και ήταν ένα οικόπεδο δίπλα στο εξωκκλήσι και στα νότια του.
Η Κοινοτική αρχή απευθύνθηκε, (πιθανά αρχές του 1924) στον Μικρασιάτη πολιτικό μηχανικό Περικλή Σταυρίδη του Σταύρου (1893-1962), ο οποίος αποφοίτησε από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (Ε.Μ.Π.) και ζούσε στις Σέρρες για να σχεδιάσει το νέο διδακτήριο του χωριού, αφού του έδωσε ένα περίγραμμα για ένα μεγαλοπρεπές τριώροφο κτίριο (με ημιυπόγειο). Στο εργολαβικό συμφωνητικό αναφέρεται ότι ο Σταυρίδης συνέταξε τη συγγραφή εργολαβικών υποχρεώσεων, στις 17ης Ιουλίου 1924. Ο Π. Σταυρίδης είχε εργασθεί το 1921-1923 στο γραφείο Νομομηχανικού (της Νομαρχίας Σερρών) και στη συνέχεια το διάστημα 1923-1928 ασχολήθηκε ως ιδιώτης μηχανικός με μελέτες και επιβλέψεις κοινοτικών έργων στο Νομό [3]. Ήταν επομένως άριστος γνώστης όχι μόνο των σχολικών κτιρίων της περιοχής, αλλά και όλης της απαραίτητης διαδικασίας ανάδειξης εργολάβου, μετά από μειοδοτική δημοπρασία, και επίβλεψης ενός δημόσιου έργου.
Στις 16 Αυγούστου 1924 ο πρόεδρος Κ. Πουστουρλής υπογράφει την πρώτη προκήρυξη με την οποία διακηρύττει την κατασκευή του διδακτηρίου Σαρμουσακλή, την ημέρα δημοπρασίας (7η Σεπτεμβρίου 1924) την καταβλητέα εγγύηση του εργολάβου (75.000 δραχμών) και τέλος την προθεσμία αποπερατώσεως του έργου 150 ημερών. Η διακήρυξη αυτή, που αποδείχθηκε βιαστική, ακυρώθηκε πιθανά γιατί δεν είχε τον προϋπολογισμό όλου του έργου και προβλεπόταν η σχετικά σύντομη περίοδο αποπερατώσεως των 150 ημερών).
Στις 15 Οκτωβρίου υπογράφηκε δεύτερη προκήρυξη (με αριθμό πρωτοκόλλου 870), με τον προϋπολογισμό του έργου (1.500.000 δρχ.), χωρίς περίοδο αποπεράτωσης του έργου και πλέον τα σχέδια έχουν κατατεθεί στο αντίστοιχο γραφείο της Νομαρχίας Σερρών, από το οποίο μπορούν να λάβουν γνώση οι ενδιαφερόμενοι και όχι από το προσωπικό γραφείο του μηχανικού. Η νέα ημέρα διεξαγωγής της δημοπρασίας ορίσθηκε η 8η Νοεμβρίου 1924. Όμως την ημέρα αυτή αν και η δημοπρασία δημοσιεύτηκε σε εφημερίδες των Σερρών και Θεσσαλονίκης δεν συμμετείχε κανένας εργολάβος. Οπότε στις 15 Ιανουαρίου 1925 συντάχθηκε η τρίτη διακήρυξη για επαναληπτικό μειοδοτικό διαγωνισμό την 8η Φεβρουαρίου 1925.
Τελικά την 8η Φεβρουαρίου 1925 πραγματοποιήθηκε η δημοπρασία σε γραφείο της Νομαρχίας Σερρών από την ορισθείσα επιτροπή του Κοινοτικού Συμβουλίου Σαρμουσακλή (Αθανάσιος Τσιαπούρης αντιπρόεδρος, Χριστόδουλος Σαββοπούλος και Αθανάσιος Δανδίκας). Συμμετείχε ένας μόνον εργολάβος, έχοντας τα απαραίτητα δικαιολογητικά (ο Χρήστος Γώγας), που αναδείχθηκε τελευταίος μειοδότης δίνοντας προσφορά χωρίς έκπτωση [4]. Ως μάρτυρας στη δημοπρασία συμμετείχε και ο μηχανικός Περικλής Σταυρίδης.
Η ανέγερση του διδακτηρίου Πενταπόλεως
Η επόμενη φάση ήταν η σύναψη εργολαβικού συμφωνητικού ανάμεσα στην Κοινότητα Πεντάπολης (πρόεδρος της Κοινότητας Κων. Πουστουρλής) και στον εργολάβο Σερρών Χρήστο Γεωργίου Γώγα. Αυτή έγινε στις 10 Μαρτίου 1925 στο γραφείο του Συμβολαιογράφου Σερρών Κωνσταντίνου Τριανταφυλλόπουλου. Το εργολαβικό συμφωνητικό, αποτελεί ένα πολύτιμο τεκμήριο που εναπόκειται στα ΓΑΚ Σερρών. Περιέχει 15 άρθρα και λεπτομέρειες της προμήθειας και χρήσης υλικών, τις ειδικές κατασκευές από μπετόν αρμέ από εξειδικευμένους τεχνίτες, την αποπληρωμή του εργολάβου ανάλογα με την εκτέλεση διαφόρων σταδίων του έργου κ.ά. Είναι φανερό ότι φέρει την προσωπική εμπειρία του μηχανικού Περικλή Σταυρίδη.
Πρόκειται για εργολαβία με συμπλήρωση τιμολογίου, μια επιλογή εξαιρετικά απαιτητική που προϋπόθετε αναλυτική κατάρτιση προϋπολογισμού (αναφέρεται ότι έγινε στις 15ης Νοεμβρίου 1924), του της αυτής ημερομηνίας τιμολογίου, και προϋπολογισθέντος ποσού 1.500.000 δραχμών. Αναλυτικότερα περιγράφονταν η ημερομηνία εγκατάστασης του εργολάβου και τα πρόστιμα υπερημερίας (άρθρο 1), η πρόληψη ειδικών τεχνιτών για τα μέρη από μπετόν αρμέ (άρθρο 2), οι πιστοποιήσεις πληρωμών (άρθρο 3), ο τρόπος σύστασης επιμετρητικών εργασιών (άρθρο 4), οι κρατήσεις επί των λογαριασμών (άρθρο 5), επί τόπου μηχανικός εκ μέρους του εργολάβου (άρθρο 6), ο ρόλος του επιβλέποντα μηχανικού (άρθρο 7), η ενδεδειγμένη ποιότητα υλικών (άρθρο 8), η χρήση σιδηροπαγούς σκυροδέματος σύμφωνα με τους Γερμανικούς κανονισμούς προτυποποίησης του έτους 1916 (άρθρο 9), η δυνατότητα αυξομειώσεως προμετρηθέντων υλικών (άρθρο 10), «αντικαθιστώντας αυτά δι’ ετέρων ή να καταργήσωσιν ολόκληρον το δεύτερον πάτωμα αναλόγως των χρηματικών πόρων, ους διαθέτει η Κοινότης», χρήση λίθων από συγκεκριμένα λατομεία (άρθρο 11), Επιμέτρηση λιθοδομών πλινθοδομών (άρθρο 12), χορήγηση Αντίγραφων Σχεδίων με έξοδα το εργολάβου. (άρθρο 13), τα έξοδα μεταφοράς και αμαξαγώγια του επιβλέποντος μηχανικού (άρθρο 14). Στο τέλος αναφέρεται ότι ισχύουν όλα οι διατάξεις περί εκτελέσεως δημοσίων έργων «εφ’ όσον δεν αντίκεινται εις τους όρους του συμφωνητικού» (άρθρο 15) [5].
Σημειώσεις :
1) Να σημειώσουμε ότι επιπλέον ποσό 737.200 δρχ. εισέπραξε η Κοινότητα Πεντάπολης εκποιώντας με δημοπρασία κοινοτικά οικόπεδα σε πολίτες του χωριού (ΦΕΚ 114 Α/6-5-1925 και ΦΕΚ 119 Α/13-5-1925).
2) Μ. Αλαχούζου, Αν. Λασπά, Λιβ. Χανουμίδη και Δημ. Χατζηαγοράκη, Η Εκπαίδευση στην Πεντάπολη Σερρών, Σέρρες 2010, ό.π. σ. 114.
3) Λίλα Θεοδωρίδου – Σωτηρίου, «Ο μηχανικός Περικλής Σ. Σταυρίδης: Ένας Καππαδόκης στις Σέρρες», Μικρασιατική Σπίθα, 21 (2019), 20.
4) Τα πρακτικά της Δημοπρασίας είναι καταχωρημένα σε φάκελο του συμβολαιογράφου Σερρών Κωνσταντίνου Τριανταφυλλόπουλου με αριθμό 14418/8-2-1925 που εναπόκειται στα ΓΑΚ – τμήμα Σερρών.
5) Στο σημείο αυτό να ευχαριστήσω την πρ. καθηγήτρια του ΔΙΠΑΕ Λίλα Θεοδωρίδου, στην οποία έθεσα υπόψη της το εργολαβικό συμφωνητικό και μετά από συζητήσεις διαμορφώθηκε η σύντομη απόδοση του.
Φωτογραφίες
Φωτο 1: Πρώτη Δημοπρασία 16-8-1924 Διδακτηρίου Πεντάπολης.
Φωτο 2: Εγκαίνια 19-9-1932 Διδακτηρίου Πενταπόλεως (Συλλογή π. Προέδρου Κοινότητας Πεντάπολης Νίκου Τσιούδα).
Φωτο 3: Λύκειο Πεντάπολης
Συνέχεια στο φύλλο της
επόμενης εβδομάδας
